SOLACE+ is een nieuw Europees project dat landen moet helpen bij het opzetten van longkankerscreeningsprogramma’s en ervoor moet zorgen dat de mensen met het grootste risico hiervan gebruik kunnen maken. Het project is op 1 november 2026 van start gegaan, de eerste dag van de Maand van de Longkanker, en loopt tot en met 31 oktober 2029.
Het project brengt 46 partnerorganisaties uit 22 EU-lidstaten en Noorwegen samen. Gedurende drie jaar zal het 19 landen ondersteunen bij het invoeren of verbeteren van screeningsprogramma’s. Het wordt medegefinancierd door het EU4Health-programma, met ongeveer 7,4 miljoen euro aan EU-financiering.
Longkanker eist in Europa jaarlijks meer dan 250.000 levens, meer dan welke andere vorm van kanker dan ook.
Hoe longkankerscreening met een lage-dosis-CT werkt
Screening houdt in dat mensen zonder symptomen worden onderzocht, zodat kanker in een vroeg stadium kan worden ontdekt, wanneer de behandeling meer kans van slagen heeft. Bij longkankerscreening wordt gebruikgemaakt van een computertomografie (CT)-scan van de borstkas met een lage stralingsdosis. De scan is snel en pijnloos, en er wordt veel minder straling gebruikt dan bij een standaard CT-scan.
Er worden screeningonderzoeken aangeboden aan mensen met een verhoogd risico, voornamelijk mensen die roken of vroeger veel rookten. De programma’s bieden ook ondersteuning bij het stoppen met roken.
Uit grootschalige onderzoeken blijkt dat screening levens redt. Uit het grootste onderzoek bleek dat CT-scans met een lage stralingsdosis het aantal sterfgevallen door longkanker met 20% verminderen in vergelijking met röntgenfoto’s van de borstkas. Uit het NELSON-onderzoek in België en Nederland bleek dat het aantal sterfgevallen door longkanker na 10 jaar met 24% was gedaald onder mannen met een hoog risico.
In december 2022 hebben de EU-lidstaten een aanbeveling van de Raad inzake kankerscreening aangenomen, waarin ook longkankerscreening voor mensen met een hoog risico is opgenomen. De toegang hiertoe is in Europa nog steeds ongelijk verdeeld.
Wat gebeurt er als er bij een longkankerscreening iets wordt ontdekt?
Bij screeningsonderzoeken worden vaak kleine vlekjes ontdekt die ‘longknobbeltjes’ worden genoemd. De meeste longknobbeltjes zijn geen kanker. Afhankelijk van hun grootte en uiterlijk is de volgende stap meestal een vervolgonderzoek om te kijken of een knobbeltje in de loop van de tijd verandert, in plaats van een onmiddellijke behandeling. In onze gids over longknobbeltjes wordt uitgelegd wat ze zijn, hoe ze worden gevolgd en wanneer ze worden verwijderd.
Resultaten van het eerste SOLACE-project voor longkankerscreening
SOLACE+ bouwt voort op het oorspronkelijke SOLACE-project, dat liep van april 2023 tot maart 2026. In het kader van SOLACE werden meer dan 30.000 mensen in 11 landen gescreend, ruim boven de oorspronkelijke doelstelling. Het project richtte zich op groepen die bij screening vaak over het hoofd worden gezien, waaronder:
meer dan 9.000 vrouwen
5.000 mensen uit achtergestelde gemeenschappen
3.000 mensen met een longaandoening
In het kader van het project zijn drie proefprojecten uitgevoerd, waarbij telkens een andere manier werd getest om mensen te bereiken:
Vrouwen: het project werd vanuit Frankrijk geleid en omvatte 14 centra in 10 landen. Verschillende methoden spraken verschillende doelgroepen aan. Buurtambassadeurs en bemiddelaars werkten beter samen met mensen met een lagere opleidingsgraad, terwijl media-aandacht en koppelingen met borstkankerscreening mensen met een hogere opleidingsgraad bereikten.
Moeilijk bereikbare gemeenschappen: een initiatief vanuit Hongarije, waarbij gebruik wordt gemaakt van mobiele CT-vrachtwagens, gemeenschapsbemiddelaars, samenwerkingsverbanden met lokale overheden en gratis vervoer.
Mensen met longaandoeningen: een onderzoek uit Tsjechië, gericht op mensen met chronische obstructieve longziekte (COPD) en fibrotische longaandoeningen. Longkanker kwam in deze groepen vaker voor dan bij de algemene screeningspopulatie.
Uit enquêtes bleek dat 92% van de deelnemers het onderzoek als een positieve ervaring beschouwde. In sommige landen gaf maar liefst 61% aan dat hun deelname ertoe had geleid dat ze anders voor hun gezondheid gingen zorgen.
De bevindingen hebben in verschillende landen, waaronder Kroatië, al invloed gehad op het nationale screeningsbeleid. SOLACE heeft bovendien de SOLACE Knowledge Hub opgezet, met gratis informatiebronnen voor zorgverleners en het grote publiek. De European Lung Cancer Screening Alliance, opgericht door de European Respiratory Society en de European Society of Radiology, zal het netwerk in stand houden.
Hoe SOLACE+ longkankerscreeningprogramma’s zal ondersteunen
SOLACE+ zal landen helpen bij het plannen, opzetten, evalueren en verbeteren van longkankerscreeningsprogramma’s. De werkzaamheden zullen zich richten op:
mensen met een hoog risico bereiken die minder snel zelf naar een screening komen
het verbeteren van de kwaliteit van de screening en het opleiden van het personeel dat deze uitvoert
mensen helpen om te stoppen met roken
mensen aanmoedigen om na hun eerste scan terug te komen voor vervolgscans
het opsporen en behandelen van andere aan roken gerelateerde aandoeningen die tijdens de screening aan het licht zijn gekomen
In het kader van het project zullen ook AI-tools worden getest die radiologen helpen bij het opsporen van longknobbeltjes, het inschatten van risico’s en het efficiënter werken. Alle beslissingen over de zorg voor een patiënt blijven echter in handen van opgeleide artsen.
SOLACE+ ondersteunt het Europese plan voor de bestrijding van kanker door landen te helpen de EU-aanbeveling inzake kankerscreening in de praktijk te brengen.
Maatschappelijke betrokkenheid en de rol van Lung Cancer Europe
De European Lung Foundation is via Lungs Europe, samen met de European Respiratory Society, partner van SOLACE+. Lungs Europe geeft leiding aan de activiteiten op het gebied van maatschappelijke betrokkenheid en communicatie binnen het project. Dit omvat onder meer het beheer van de SOLACE+-website en de Knowledge Hub, en voorlichtingscampagnes over longkankerscreening.
De European Lung Foundation zal samenwerken met haar adviesgroep voor longkankerpatiënten en met Lung Cancer Europe. Het doel is dat mensen die in aanmerking komen voor screening, longkankergemeenschappen en belangenorganisaties hun ervaringen delen en helpen bij de vormgeving van het project.
De European Respiratory Society en de European Lung Foundation zullen de aanbevelingen van het project ook delen met beleidsmakers, onder meer via hun „Lung Health“-groep van leden van het Europees Parlement.
Longkankerscreening: de ervaring van een deelnemer
Maria, 68 jaar, uit Athene in Griekenland, nam deel aan een SOLACE-proefproject. Ze had geen klachten, maar bij een scan werd een vlekje in haar long ontdekt dat later als kanker werd bevestigd.
In een gesprek met de European Lung Foundation zei Maria dat ze geen onderzoeken zou hebben ondergaan als ze niet aan het proefproject had deelgenomen. Ze moedigt anderen aan om niet bang te zijn voor screening en het te zien als „een vorm van zelfzorg”.
Wie staat aan het hoofd van SOLACE+ en hoe wordt het gefinancierd?
Het European Institute for Biomedical Imaging Research (EIBIR) coördineert SOLACE+, net zoals het dat bij het eerste project deed. De wetenschappelijke medecoördinatoren zijn Rozemarijn Vliegenthart van het Universitair Medisch Centrum Groningen en Torsten Blum van de Medische Faculteit van Berlijn. Zij worden ondersteund door Joanna Chorostowska-Wynimko namens de European Respiratory Society en Helmut Prosch namens de European Society of Radiology.
Tot de partners behoren universiteiten, ziekenhuizen, gezondheidsinstanties, beroepsverenigingen, belangenorganisaties en onderzoeksinstituten. Terugkijkend op het eerste project zei Torsten Blum dat SOLACE had aangetoond dat „gerichte outreach werkt”, en dat SOLACE+ die lessen op grotere schaal zal toepassen.
SOLACE+ wordt medegefinancierd door het EU4Health-programma van de Europese Unie in het kader van subsidieovereenkomst nr. 101314323.
Aanbevolen lectuur
Longknobbeltjes: wat ze zijn en wanneer je je zorgen moet maken
Waarom investeren in de behandeling van longkanker loont voor Europa
Werelddag van de radiografie: radiologen en de behandeling van longkanker
Longkankerscreening in Europa: hoe zorgen we voor een rechtvaardige toegang?