Longkankerscreening in Europa: hoe zorgen we voor een rechtvaardige toegang?

Europa boekt vooruitgang op het gebied van longkankerscreening.

Steeds meer landen zetten de stap van proefprogramma’s naar daadwerkelijke invoering. In een nieuw rapport van het Lung Cancer Policy Network wordt onderzocht welke lessen de pioniers hieruit trekken en wat er moet gebeuren om ervoor te zorgen dat de screening de mensen bereikt die er het meest baat bij hebben.

Daarnaast wordt er verder gekeken dan afzonderlijke screeningprogramma’s, namelijk naar de voorwaarden die nodig zijn voor de uitvoering ervan, waaronder politieke inzet, duurzame financiering en flexibiliteit om aan te sluiten bij verschillende gezondheidszorgstelsels. Er is geen enkel model dat overal zal werken, maar landen kunnen leren van de landen die al de overstap maken van proefprojecten naar landelijke invoering.

Lung Cancer Europe is lid van het Lung Cancer Policy Network, een wereldwijd multidisciplinair netwerk dat clinici, onderzoekers, patiëntenorganisaties en andere actoren op het gebied van longkanker samenbrengt. Het netwerk werkt op basis van wetenschappelijk bewijs, is niet-commercieel en wordt vormgegeven door zijn leden.

Onze manager EU-beleid en -betrokkenheid, Michaela Regan, heeft deskundige input geleverd voor het rapport, waarin ook wordt verwezen naar het Handvest van Lung Cancer Europe.

Het bevorderen van longkankerscreening: leren van de implementatie in Europa richt zich op vier praktische gebieden: het bereiken van mensen met het hoogste risico, het wegnemen van belemmeringen voor deelname, het integreren van ondersteuning bij het stoppen met roken en het waarborgen dat gezondheidszorgstelsels screening op grote schaal kunnen aanbieden.

Waarom is longkankerscreening belangrijk?

Longkanker wordt nog steeds vaak pas in een later stadium vastgesteld, wanneer de behandelingsmogelijkheden beperkter kunnen zijn.

Screening is bedoeld om longkanker op te sporen bij mensen met een verhoogd risico, nog voordat er symptomen optreden. Hierbij wordt gebruikgemaakt van computertomografie met een lage dosis, ook wel LDCT genoemd.

Uit onderzoek blijkt dat LDCT-screening het aantal sterfgevallen als gevolg van longkanker bij mensen met een verhoogd risico kan terugdringen. In het 9e rapport van Lung Cancer Europe wordt screening beschreven als een van de belangrijkste manieren om een vroegere diagnose te bevorderen.

Maar aantonen dat screening werkt, is slechts een deel van het werk.

Landen moeten ook bepalen wie er moet worden uitgenodigd, hoe mensen worden benaderd, hoe gemakkelijk het is om mee te doen en wat er gebeurt als er bij een scan iets wordt gevonden dat nader onderzoek vereist.

Aan wie moet longkankerscreening worden aangeboden?

Een van de eerste uitdagingen is het in kaart brengen van de mensen die hier waarschijnlijk het meest baat bij zullen hebben.

Leeftijd en rookgeschiedenis worden vaak gebruikt om te bepalen wie in aanmerking komt. Het nieuwe rapport beveelt aan om een stap verder te gaan en gebruik te maken van multivariabele risicomodellen, waarbij verschillende factoren worden meegenomen om het risico van een persoon in te schatten.

Dit kan programma’s helpen om mensen met een verhoogd risico nauwkeuriger te identificeren en ongelijkheden te verminderen bij de selectie van personen voor screening.

Wat weerhoudt mensen ervan om aan een screening deel te nemen?

Het feit dat iemand in aanmerking komt voor screening, betekent nog niet dat hij of zij ook daadwerkelijk zal deelnemen.

De manier waarop mensen worden uitgenodigd, de informatie die ze ontvangen, de locaties waar de screening wordt aangeboden en hoe gemakkelijk het is om de afspraken bij te wonen, kunnen allemaal van invloed zijn op de deelname.

In het rapport wordt aanbevolen om naast georganiseerde, op de bevolking gerichte uitnodigingen ook meer gerichte voorlichtingsacties te voeren voor groepen die anders mogelijk onvoldoende worden bereikt.

Dit is vooral belangrijk omdat screeningsprogramma's ongelijkheden moeten verminderen, en niet vergroten.

Waarom ondersteuning bij het stoppen met roken opnemen?

In het rapport wordt ook aanbevolen om ondersteuning bij het stoppen met roken in de screeningstrajecten op te nemen.

Screening en stoppen met roken hebben verschillende doelen.

Screening is bedoeld om longkanker in een vroeger stadium op te sporen. Stoppen met roken vermindert het toekomstige risico op longkanker en tal van andere ziekten.

Door naast de screening ook ondersteuning bij het stoppen met roken aan te bieden, kan het algehele gezondheidsvoordeel van het programma worden vergroot en de kosteneffectiviteit worden verbeterd.

Kunnen gezondheidszorgstelsels screening op grote schaal ondersteunen?

Een screeningsprogramma mag niet ophouden bij de scan.

Gezondheidszorgstelsels hebben behoefte aan duidelijke procedures voor de behandeling van longknobbeltjes en andere bevindingen, voldoende diagnostische capaciteit voor mensen die verdere onderzoeken nodig hebben, geschikte digitale systemen en een degelijke kwaliteitsborging.

Ook verderop in het traject moet er voldoende capaciteit zijn, zodat mensen na een afwijkende scan snel doorverwezen kunnen worden voor een diagnose en, indien nodig, een behandeling.

In het nieuwe rapport wordt gesteld dat screening daarom vanaf het begin goed in de gezondheidszorg moet worden geïntegreerd.

Hoeveel weten mensen over longkankerscreening?

Toegang is slechts een deel van het probleem. Ook het bewustzijn blijft nog steeds laag.

In het 9e rapport over longkanker van Lung Cancer Europe werden meer dan 2.000 mensen in heel Europa ondervraagd die te maken hebben met longkanker.

Slechts 40,6% wist wat longkankerscreening precies inhoudt.

Bijna 45% wist niet of er in hun eigen land een longkankerscreeningsprogramma bestond.

Uit het rapport bleek ook dat 27,4% dacht dat longkankerscreening bedoeld was voor mensen die al symptomen hadden.

Dat onderscheid is belangrijk. Screening is bedoeld voor mensen met een verhoogd risico die geen symptomen vertonen. Iemand met mogelijke symptomen van longkanker heeft een diagnostisch onderzoek nodig, geen screening.

Waarom gelijke toegang tot longkankerscreening belangrijk is

In heel Europa bevinden de landen zich in verschillende stadia van de invoering van longkankerscreening, en de toegang hiertoe blijft ongelijk verdeeld.

In het rapport wordt opgemerkt dat slechts zes landen zich formeel hebben verbonden tot nationale longkankerscreeningsprogramma’s, terwijl nog eens vier landen bezig zijn met de invoering ervan. Engeland en Kroatië behoren tot de landen die het verst gevorderd zijn, terwijl verschillende landen, waaronder Frankrijk, Italië, Tsjechië en Roemenië, zich nog in de proeffase bevinden.

Voor Lung Cancer Europe is tijdige en rechtvaardige toegang tot screening een duidelijke beleidsprioriteit.

Ons handvest voor 2026–2030 pleit voor tijdige toegang tot wetenschappelijk onderbouwde screening- en vroegtijdige opsporingsprogramma’s, zodat kanker zo vroeg mogelijk wordt ontdekt. Onze bredere beleidsprioriteiten richten zich ook op de uitbreiding van screeningprogramma’s en op het terugdringen van ongelijkheden in de uitkomsten van longkanker in heel Europa.

Naarmate steeds meer landen stappen zetten in de richting van de uitvoering, zullen de praktische beslissingen die nu worden genomen van invloed zijn op wie er wordt bereikt en wie hiervan profiteert.

De ervaringen die in dit nieuwe rapport zijn gebundeld, bieden beleidsmakers, zorgverleners en belangenbehartigers nuttige inzichten over hoe screening op een rechtvaardige en doeltreffende manier kan worden uitgevoerd binnen verschillende gezondheidszorgstelsels.

Bron: Lung Cancer Policy Network. De screening op longkanker bevorderen: lessen uit de implementatie in Europa. Gepubliceerd op 25 augustus 2026.