In heel Europa leven steeds meer mensen jarenlang met uitgezaaide kanker, vaak terwijl ze voortdurend worden behandeld. De gezondheidszorgstelsels en het overheidsbeleid zijn niet op hen afgestemd.
Op 5 november 2026 publiceerde de European Cancer Organisation het rapport *Closing the Response Gap for People Living with Metastatic Cancer*, een beleidsrapport dat voortkwam uit de rondetafelbijeenkomst van Community 365 in mei. Aan deze rondetafelbijeenkomst namen mensen met eigen ervaring, clinici, onderzoekers, vertegenwoordigers uit de industrie en beleidsmakers deel. De bijeenkomst werd gezamenlijk voorgezeten door Fatima Cardoso van de ABC Global Alliance en Kathy Oliver van de International Brain Tumour Alliance.
Lung Cancer Europe leverde een bijdrage via onze voorzitter, Debra Montague, die de sessie over het communiceren van een diagnose van uitgezaaide kanker opende. Veel van de aanbevelingen in het rapport sluiten naadloos aan bij het Lung Cancer Europe-handvest 2026-2030, en een aantal daarvan sluit aan bij de bevindingen uit onze eigen rapporten.
Hoeveel mensen in Europa hebben uitgezaaide longkanker?
Longkanker is de belangrijkste doodsoorzaak door kanker in Europa, met jaarlijks ongeveer 484.000 nieuwe diagnoses. De meeste gevallen worden pas in een laat stadium ontdekt. Slechts ongeveer één op de vier mensen in Europa krijgt de diagnose in een vroeg stadium, en in veel landen bevindt de helft of meer van alle longkankers zich op het moment van de diagnose al in stadium IV, wat betekent dat de kanker zich al naar andere delen van het lichaam heeft uitgezaaid.
Wat er na die diagnose gebeurt, is aan het veranderen. Dankzij gerichte therapieën en immuuntherapie leven steeds meer mensen nu jarenlang met uitgezaaide longkanker in plaats van maanden, met name wanneer uit biomarkeronderzoek blijkt dat er sprake is van een behandelbare mutatie die de ziekte aanstuurt, zoals EGFR, ALK of ROS1. Het ECO-rapport stelt duidelijk dat uitgezaaide en gevorderde kanker niet moeten worden gezien als een synoniem voor dood en sterven.
Niet iedereen profiteert in gelijke mate van deze vooruitgang. Het Lung Cancer Europe Charter zet zich in voor toegang tot de modernste diagnostiek, waaronder biomarkeronderzoek, en voor gelijke toegang tot diagnostiek, behandeling en ondersteunende zorg, ongeacht de geografische locatie of de financiële draagkracht. Zonder deze twee factoren hangt de vooruitgang bij gemetastaseerde longkanker af van waar iemand woont.
De gegevenskloof
Het rapport begint met een schrijnende opmerking van Europarlementariër Billy Kelleher: in de Europese kankerregisters worden uitzaaiingen of recidieven nog steeds niet systematisch geregistreerd. Beleidsmakers kunnen geen voorzieningen plannen voor een bevolkingsgroep die ze niet kunnen tellen.
Toezegging 3 van ons Handvest roept op tot het verzamelen van hoogwaardige, praktijkgerichte gegevens om de zorg te verbeteren, waaronder gegevens over het stadium bij de diagnose, de behandeling en terugval. Het dichten van deze kloof vormt de basis voor vrijwel alle andere punten in het rapport.
Hersenmetastasen bij longkanker
Longkanker is de meest voorkomende oorzaak van hersenmetastasen. Uit een meta-analyse uit 2023 in het *Journal of Thoracic Oncology* bleek dat ongeveer 29% van de mensen met gevorderde of gemetastaseerde niet-kleincellige longkanker bij de diagnose hersenmetastasen had; bij mensen met een ALK-positieve ziekte liep dit percentage op tot ongeveer 35%. Jaarlijks ontwikkelt ongeveer één op de zes mensen met EGFR- of ALK-mutaties nieuwe hersenmetastasen. De auteurs concludeerden dat dit pleit voor beeldvormend onderzoek van de hersenen bij de stadiëring en tijdens de follow-up, en voor de noodzaak van gerichte behandelingen die de bloed-hersenbarrière kunnen passeren.
In het ECO-rapport wordt opgeroepen tot:
kankerregisters om de werkelijke incidentie en prevalentie van hersenmetastasen in kaart te brengen
palliatieve en ondersteunende zorg moet in een vroeg stadium worden aangeboden en niet worden uitgesteld tot het levenseinde
mensen met voortschrijdende of leptomeningeale hersenmetastasen standaard in klinische onderzoeken te betrekken, waarbij eventuele uitsluitingen worden toegelicht
overheids- en academische financiering voor onderzoek naar hersenmetastasen, waar de investeringen vanuit het bedrijfsleven beperkt zijn gebleven
gelijke toegang tot gespecialiseerde radiotherapie, zoals stereotactische radiochirurgie, zowel tussen als binnen landen
gestandaardiseerde terminologie en eindpunten voor klinische onderzoeken
Toegang tot klinische proeven is al geruime tijd een punt van zorg voor Lung Cancer Europe. In onze beleidsnota over klinische proeven wordt benadrukt dat mensen met zeldzame moleculaire subtypen er soms mee te maken krijgen dat de dichtstbijzijnde relevante proef in een ander land plaatsvindt, en wordt gepleit voor gedecentraliseerde proeven, een kader voor grensoverschrijdende deelname en financiële ondersteuning voor reis- en verblijfskosten en voor mantelzorgers. Ons handvest garandeert bovendien zorg door een gespecialiseerd multidisciplinair team dat zich houdt aan internationale richtlijnen van hoge kwaliteit, en toegang tot palliatieve zorg op basis van individuele behoeften.
Het meedelen van een diagnose van uitzaaiingen
Debra Montague, die sprak vanuit haar eigen ervaring als patiënt met ALK-positieve longkanker en hersenmetastasen, beschreef het meedelen van de diagnose van uitzaaiingen als een zeer menselijk moment in plaats van een klinisch gesprek.
Ze wees erop dat mensen zich slechts 40 tot 60% herinneren van wat hen wordt verteld nadat ze verpletterend nieuws hebben gekregen. Een diagnose van uitzaaiingen kan daarom niet in één enkel consult worden meegedeeld. Dit moet geleidelijk gebeuren, waarbij verpleegkundigen en apothekers controleren of de patiënt het begrijpt en het gesprek voortzetten, en waarbij mantelzorgers als onderdeel van het team worden betrokken. Debra omschreef het gebrek aan formele communicatietraining voor zorgverleners als een systeemfout.
Ze riep op tot:
verplichte communicatietraining voor alle zorgverleners, waarbij gebruik wordt gemaakt van empirisch onderbouwde methoden zoals SPIKES of het Serious Illness Conversation Programme
gestandaardiseerde protocollen die zijn opgenomen in het Europese plan voor de bestrijding van kanker
opleiding die zich uitstrekt tot verpleegkundigen, apothekers en het bredere multidisciplinaire team
toegankelijke bronnen die het begrip ook lang na de dag van de diagnose bevorderen
de kwaliteit van de communicatie, gemeten aan de hand van door patiënten gerapporteerde ervaringen, zodat dit een erkende zorgstandaard wordt
Deze oproepen behoren nu tot de prioritaire aanbevelingen van het rapport. Ze sluiten aan bij toezeggingen 6 en 7 van ons Handvest: communicatie die gezamenlijke besluitvorming en een duidelijk begrip van de zorgdoelen ondersteunt, en toegang tot accurate, actuele en begrijpelijke informatie over diagnose, behandelingsopties en prognose.
Psychologische ondersteuning
In het rapport wordt opgemerkt dat slechts 41% van de nationale kankerplannen psycho-oncologie omvat. Onze 10e en 11e Lung Cancer Europe-rapporten, het grootste onderzoek in zijn soort naar geestelijke gezondheid en welzijn bij longkanker in Europa, bereikten 2.204 mensen in 31 landen. Bijna een op de drie ontving op geen enkel moment in de zorgperiode ondersteuning op het gebied van geestelijke gezondheid. Toezegging 8 van ons Handvest roept op tot toegang tot psychologische ondersteuning, palliatieve zorg en nazorg, afgestemd op de individuele behoefte.
De taal die we gebruiken
Het rapport roept ook op om in het publieke debat en in de media af te stappen van metaforen die verwijzen naar gevechten en oorlog bij het bespreken van kanker, omdat dit bij mensen met uitgezaaide kanker het gevoel kan wekken dat ze gefaald hebben. Lung Cancer Europe volgt de IASLC-taalgids, en in toezegging 9 van ons handvest wordt opgeroepen om stigma en misvattingen rond longkanker aan te pakken, teneinde isolatie te verminderen en een vroegere diagnose en betere zorg te bevorderen.
Werk, geld en mantelzorgers
In het derde deel van het rapport wordt ingegaan op de maatschappelijke en juridische realiteit van een langer leven met uitgezaaide kanker. Daarin wordt opgeroepen tot:
arbeidsrechten die berusten op afdwingbare wettelijke aanspraken, en niet op de welwillendheid van de werkgever
definities van een handicap waarin mensen met uitgezaaide of ongeneeslijke kanker duidelijk zijn opgenomen
formele erkenning en financiële steun voor mantelzorgers
de arbeidsparticipatie moet stelselmatig worden gemeten als een door de patiënt gerapporteerde uitkomstmaat
bedrijfsculturen die mensen met uitgezaaide kanker ondersteunen in plaats van hen stilletjes aan de kant te schuiven
Uit onderzoek van Lung Cancer Europe blijkt waarom dit zo urgent is. Uit onze enquête onder 1.161 mensen in 28 Europese landen, die werd gepresenteerd tijdens ESMO 2026, bleek dat twee op de drie mensen met longkanker financiële moeilijkheden ondervonden. Het gezinsinkomen daalde bij 62,9% van de deelnemers, en bij bijna de helft van hen daalde het met meer dan 30%. Bijna vier op de tien konden niet werken, en 46,7% gaf aan dat mantelzorgers in hun land geen financiële steun ontvangen.
Wij pleiten voor routinematige screening op financiële toxiciteit, praktische en financiële ondersteuning voor degenen die het grootste risico lopen, en een uitgebreider beleid inzake inkomensvervanging voor mensen met longkanker en degenen die voor hen zorgen. In toezegging 11 van ons Handvest wordt opgeroepen tot bescherming van wettelijke rechten en rechten op de werkplek, waaronder eerlijke toegang tot werk, sociale ondersteuning en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
Langer leven moet ook betekenen: beter leven
Het ECO-rapport sluit af met de nadruk op de noodzaak van voortdurende samenwerking tussen verschillende soorten kanker en belanghebbenden. Wat longkanker betreft, sluit dat aan bij het kernprincipe van ons Handvest: bij de zorg moet de levenskwaliteit voorop staan, zodat langer leven ook betekent: beter leven.
Ons 12e Lung Cancer Europe-rapport, getiteld „Leven met longkanker: levenskwaliteit en behoefte aan ondersteuning”, zal bij de publicatie in 2027 nieuwe Europese inzichten over het leven na longkanker bieden. De discussie over de ECO-aanbevelingen wordt voortgezet tijdens de European Cancer Summit in Brussel en online op 18 en 19 november 2026.
Lees het volledige ECO-rapport
Lees het Handvest van Lung Cancer Europe voor 2026-2030
Bronnen
European Cancer Organisation (2026). ECO-beleidsrapport: De lacune in de zorg voor mensen met uitgezaaide kanker dichten.
Europees Handvest inzake longkanker 2026-2030.
Gillespie CS e.a. (2023). Genomische veranderingen en de incidentie van hersenmetastasen bij gevorderde en gemetastaseerde niet-kleincellige longkanker: een systematische review en meta-analyse. Journal of Thoracic Oncology 18(12):1703-1713.
Narratief overzicht van Europese programma’s voor snelle diagnose van longkanker (2026), PMC13072095.
van Meerbeeck JP e.a. (2021). Longkankerscreening in Europa: hoe staat het er in 2021 voor? Translational Lung Cancer Research.
Lung Cancer Europe (2026). De financiële lasten van longkanker in Europa: resultaten van een enquête gepresenteerd tijdens ESMO.
Lung Cancer Europe (2026). Pleidooi voor meer inclusieve klinische onderzoeken in heel Europa.