Het Verenigd Koninkrijk heeft jongeren zojuist een rookvrije toekomst beloofd. In Europa gaat het debat door

Deze week heeft het Verenigd Koninkrijk een van de meest ambitieuze wetten ter bestrijding van tabaksgebruik in de geschiedenis aangenomen. Iedereen die op of na 1 januari 2009 is geboren, zal wettelijk gezien nooit sigaretten kunnen kopen. De minimumleeftijd voor de verkoop van sigaretten wordt elk jaar met één jaar verhoogd, totdat roken volledig is uitgebannen. Een rookvrije generatie, vastgelegd in de wet.

De politieke reactie was opvallend. Uit onderzoek blijkt dat 78% van de bevolking de wetgeving steunt. Zelfs een meerderheid van de rokers staat erachter; velen van hen zouden willen dat deze bescherming al had bestaan toen ze jong waren, voordat ze verslaafd raakten. De steun in het parlement was breed gedragen, over de partijgrenzen heen.

Dit soort ambities zijn al eerder geprobeerd en mislukt. Nieuw-Zeeland keurde in 2022 een soortgelijk generatiegebonden rookverbod goed, maar dat werd door de nieuwe regering ingetrokken nog voordat het van kracht kon worden. Het Verenigd Koninkrijk heeft die fakkel nu overgenomen. Ook elders neemt het momentum toe. Frankrijk heeft vanaf juli 2025 een rookverbod ingesteld in alle buitenruimtes waar kinderen aanwezig zijn, waaronder parken, stranden, schoolingangen en sportlocaties, als onderdeel van zijn eigen doelstelling om tegen 2032 een tabaksvrije generatie te realiseren.

Maar in Europa, waar longkanker nog steeds de belangrijkste doodsoorzaak door kanker is, ligt de situatie ingewikkelder.

De Europese Commissie heeft in juli 2025 een ambitieuze herziening van de regels voor tabaksbelasting voorgesteld, waarbij de minimumtarieven in de hele Unie voor het eerst in meer dan tien jaar werden verhoogd en de belastingplicht werd uitgebreid naar nieuwere nicotineproducten. Het doel was om tegen 2040 een tabaksvrij Europa te realiseren. Hogere tabaksbelastingen zijn een van de meest wetenschappelijk onderbouwde instrumenten die beschikbaar zijn om het roken terug te dringen, met name onder jongeren en mensen met een lager inkomen.

De onderhandelingen in de Raad hebben die ambitie herhaaldelijk afgezwakt. De meest recente compromisvoorstellen voorzien in lagere minimumtarieven en langere implementatietermijnen. Vier lidstaten blijven zich hiertegen verzetten. Er wordt aangedrongen op een politiek akkoord tegen juni 2026, waarbij op belastinggebied unanieme steun vereist is.

Longkanker eist elk jaar bijna 700.000 levens in Europa. Tabak is de belangrijkste oorzaak hiervan. Tabak veroorzaakt niet alleen longkanker. Het wordt in verband gebracht met ten minste 15 verschillende soorten kanker.

We weten dat 90% van de mensen die roken, daarmee is begonnen voordat ze 21 jaar oud waren. Preventie op het moment dat gewoontes ontstaan, is waar nog steeds de grootste vooruitgang kan worden geboekt.

Het Verenigd Koninkrijk heeft deze week laten zien dat het beschermen van de volgende generatie zowel mogelijk als populair is. Frankrijk gaat dezelfde kant op. Europa heeft dezelfde kans, maar daarvoor is politieke moed nodig, juist op het moment dat de neiging bestaat om compromissen te sluiten.

Lung Cancer Europe blijft, samen met meer dan 120 organisaties uit de gezondheidszorg en het maatschappelijk middenveld, aandringen op een ambitieuze, op wetenschappelijk bewijs gebaseerde herziening van de Europese regels inzake tabaksaccijnzen. Preventie mag niet het eerste zijn dat overboord wordt gegooid zodra de onderhandelingen moeizaam verlopen.

De jongeren die met de gevolgen van deze beslissingen zullen moeten leven, verdienen beter dan een afgezwakt compromis.