Uit onderzoek blijkt dat uitgebreider testen op biomarkers gepaard gaat met een langere overleving bij longkanker

Door Lung Cancer Europe
Gepubliceerd op 13 november 2026. Laatst bijgewerkt op 13 november 2026.

Bij biomarkeronderzoek wordt het DNA in een longtumor onderzocht om vast te stellen welke mutatie, indien aanwezig, de oorzaak is van de tumor. Het resultaat bepaalt of iemand een gerichte behandeling kan krijgen die specifiek op die mutatie is afgestemd, in plaats van alleen chemotherapie. Nieuw bewijs dat deze maand is gepubliceerd, werpt opnieuw een al lang bestaande vraag op voor de longkankerzorg in heel Europa: leidt het breed testen op veel mutaties tegelijk, in plaats van één of twee per keer, daadwerkelijk tot betere resultaten, en wie in Europa heeft toegang tot die bredere test?

In dit artikel wordt uiteengezet welke mutaties niet-kleincellige longkanker veroorzaken, wat de nieuwste gegevens over de overlevingskansen laten zien en in hoeverre de toegang tot tests nog steeds verschilt tussen de Europese landen.

Belangrijkste punten

Een wetenschapper in een laboratoriumjas en met een veiligheidsbril die gelabelde proefbuisjes hanteert voor het testen van biomarkers voor longkanker
  • Met biomarkeronderzoek wordt de mutatie geïdentificeerd die een tumor veroorzaakt, zoals EGFR, ALK, ROS1, KRAS G12C, MET, RET of BRAF, zodat de behandeling hierop kan worden afgestemd.

  • Uit een nieuw onderzoek in JNCCN, gepubliceerd op 12 november 2026, bleek dat uitgebreide genoomsequencing vóór de eerstelijnsbehandeling gepaard ging met een significant langere mediane totale overleving (16 versus 14 maanden; gecorrigeerde hazardratio 0,91) en progressievrije overleving (6,4 versus 6,0 maanden) bij gevorderde niet-kleincellige longkanker, zo bleek uit een praktijkgericht Amerikaans onderzoek onder meer dan 35.000 patiënten.

  • In verschillende Europese landen wordt er op grote schaal getest op EGFR, ALK en ROS1, maar het testen op nieuwere biomarkers zoals RET, BRAF en KRAS G12C blijft ver achter.

  • De beschikbaarheid van gerichte behandelingen verschilt per land, zelfs wanneer een mutatie betrouwbaar wordt vastgesteld.

  • De ‘Access to Treatment Atlas’ van Lung Cancer Europe brengt deze tekortkomingen per land in kaart.

Welke mutaties veroorzaken longkanker?

Niet-kleincellige longkanker maakt ongeveer 85% van alle longkankers uit, en bij de meeste mensen wordt de diagnose pas gesteld als de ziekte al is uitgezaaid (de Jager et al., 2024). Een groeiend aantal van deze kankers wordt veroorzaakt door één enkele identificeerbare mutatie, en voor elk daarvan is er inmiddels een gerichte behandeling beschikbaar of komt die binnenkort beschikbaar.

Biomarker Geschatte prevalentie bij NSCLC (Europa) Bron
EGFR12 tot 15%de Jager e.a., 2024
KRAS (alle subtypes)26 tot 41%, waaronder KRAS G12C met een aandeel van 12 tot 17%de Jager e.a., 2024
ALK2 tot 5%de Jager e.a., 2024
BRAF2 tot 4%de Jager e.a., 2024
Overslaan van exon 14 van het MET-gen1 tot 3%de Jager e.a., 2024
RET1 tot 3%de Jager e.a., 2024
ROS1wereldwijd ongeveer 1 tot 2%Fois e.a., 2021

KRAS G12C verdient een speciale vermelding. Jarenlang werden KRAS-mutaties als groep beschouwd als niet-behandelbaar met geneesmiddelen, waardoor het testen hierop weinig praktisch nut had. KRAS G12C-remmers hebben daar verandering in gebracht, en het subtype heeft nu in verschillende landen een eigen, gerichte behandelingsroute. Daarom wordt het apart bijgehouden, los van KRAS in het algemeen.

Lung Cancer Europe heeft aandacht besteed aan individuele biomarkers in het licht van de veranderende behandelingslandschappen, waaronder RET-fusie-positieve longkanker en de vragen over de Europese toegang die zijn gerezen naar aanleiding van de goedkeuring in 2026 in de VS van een nieuwe ROS1-remmer.

Breedschalige genoomsequencing versus het testen van één gen tegelijk

Er zijn twee brede benaderingen voor het testen op biomarkers. Bij enkelvoudige gen- of sequentiële tests wordt telkens één mutatie onderzocht, waarbij vaak wordt begonnen met de meest voorkomende mutaties en wordt gestopt zodra er een positief resultaat wordt verkregen. Bij brede genoomsequencing, ook wel uitgebreide genoomprofilering of next-generation sequencing genoemd, worden in één doorloop tientallen of honderden genen uit één monster onderzocht.

Opeenvolgend testen kan in totaal meer tijd in beslag nemen als meerdere genen één voor één moeten worden uitgesloten, en het risico bestaat dat een zeldzamere mutatie over het hoofd wordt gezien als het testen vroegtijdig wordt stopgezet. Bij brede sequencing wordt een tumormonster genomen en in één keer getest op alles wat klinisch relevant is. Dit is vooral van belang voor mutaties die afzonderlijk zeldzaam zijn, maar die samen inmiddels een aanzienlijk deel van de longkankers uitmaken.

Verbetert het uitvoeren van uitgebreidere tests de overlevingskansen? De nieuwe bevindingen van het JNCCN

Een studie die is gepubliceerd in het novembernummer van 2026 van het Journal of the National Comprehensive Cancer Network levert praktijkgegevens op die licht werpen op deze vraag. Onder leiding van Patricia Mae G. Santos en mede-hoofdauteur Ravi B. Parikh van de Emory University School of Medicine en het Winship Cancer Institute maakte het onderzoek gebruik van de Flatiron Health Research Database om meer dan 35.000 mensen te volgen die tussen 2016 en 2022 in Amerikaanse eerstelijns- en academische praktijken werden behandeld voor gevorderde niet-kleincellige longkanker.

Patiënten bij wie vóór aanvang van de eerstelijnsbehandeling een uitgebreide genoomsequencing was uitgevoerd – een panel dat tientallen of honderden genen omvatte – hadden een langere mediane totale overleving dan degenen bij wie slechts één of twee genen waren getest: 16 maanden tegenover 14 maanden (gecorrigeerde hazardratio 0,91, 95%-BI 0,86 tot 0,95). Ook de progressievrije overleving was langer: 6,4 versus 6,0 maanden (gecorrigeerde hazardratio 0,96, 95%-betrouwbaarheidsinterval 0,92 tot 1,00). Breedschalig testen ging gepaard met een veel hoger percentage positieve uitslagen voor een behandelbare mutatie – 60% vergeleken met 22% – en met een vaker gebruik van gerichte therapie – 19% vergeleken met 16%. Het voordeel bleef bestaan wanneer de test vóór de eerstelijnsbehandeling plaatsvond, maar niet in een gematchte analyse van de tweedelijnsbehandeling; de timing lijkt dus net zo belangrijk te zijn als de vraag of er überhaupt uitgebreider wordt getest.

"De juiste test, vroeg uitgevoerd, kan de weg vrijmaken voor behandelingen die anders wellicht over het hoofd zouden worden gezien," aldus Parikh. Santos voegde hieraan toe dat "de dekking in overeenstemming moet zijn met het wetenschappelijk bewijs" en stelde voor dat mensen hun zorgteam rechtstreeks de volgende vraag zouden kunnen stellen: is mijn tumor uitgebreid getest op biomarkers? Heather Hampel van City of Hope, een onafhankelijke commentator die niet bij het onderzoek betrokken was, merkte op dat de kracht van de studie ligt in het gebruik van elektronische gezondheidsgegevens uit de praktijk om aan te tonen dat brede sequentiebepaling in deze context gepaard ging met een verbeterde overleving.

Dit zijn retrospectieve, praktijkgerichte gegevens uit de VS, geen gerandomiseerde studie; het toont dus een verband aan, maar levert geen bewijs dat uitsluitend uitgebreider testen het verschil in overleving heeft veroorzaakt. De auteurs hebben gevoeligheidsanalyses uitgevoerd, waaronder een benadering met instrumentele variabelen op basis van het eigen testpercentage van elke praktijk, en vonden consistente resultaten. Dit versterkt het vertrouwen dat het verschil niet simpelweg verklaard kan worden doordat gezondere patiënten sowieso al vaker uitgebreider worden getest. Zelfs met dat voorbehoud is een significant verschil in overleving bij meer dan 35.000 mensen, in combinatie met een duidelijke kloof in het gebruik van gerichte therapieën en in het aantal gevonden behandelbare mutaties, een signaal voor gezondheidszorgstelsels die nog aan het beslissen zijn in hoeverre ze genomische tests willen financieren, ook in Europa.

Is het testen op biomarkers in heel Europa standaardpraktijk?

Alle 11 Europese landen die door de Jager en collega’s (2024) zijn onderzocht, beschikken over nationale richtlijnen voor het testen op voorspellende biomarkers, en het testen op EGFR, ALK en ROS1 wordt overal aanbevolen. In de praktijk lopen de gerapporteerde testpercentages nog steeds sterk uiteen, en de gegevens waarop deze zijn gebaseerd, zijn per land afkomstig uit verschillende jaren en zijn op basis van verschillende methoden verzameld; de onderstaande cijfers moeten dan ook worden gezien als een momentopname van de spreiding en niet als een strikte ranglijst.

Land EGFR ALK ROS1 PD-L1
Engeland92%80%geen gegevens87%
Spanje91.4%80.1%56.2%58.1%
Slovenië91%87%86%74 tot 91%
Tsjechië79.3%82.7%82.7%89.5%
Duitsland72.5%74.5%66.1%66.2%
Oostenrijk77.1%62.5%geen gegevensgeen gegevens
Frankrijk53%46%34%17%
België51%geen gegevensgeen gegevensgeen gegevens

Bron: de Jager et al., Lancet Regional Health Europe, 2024, op basis van gepubliceerde nationale gegevens uit verschillende jaren.

Het testen op nieuwere biomarkers loopt ver achter. Het percentage RET-tests bedroeg naar verluidt 26,9% in Duitsland en ongeveer 18 tot 19% in Nederland, wat ver onder de percentages voor EGFR en ALK in diezelfde landen ligt. Het testen op BRAF, KRAS, MET en andere, minder vaak voorkomende mutaties wordt door de auteurs beschreven als over het algemeen schaars in de onderzochte landen.

De toegang tot de behandelingen zelf vormt een extra factor. In de 11 landen behoren EGFR-, ALK- en ROS1-remmers overal tot de standaardbehandeling, maar de toegang tot andere gerichte behandelingen als standaardbehandeling is minder uniform: RET-gerichte therapie is standaardbehandeling in 8 van de 11 landen, BRAF V600-therapie in 9, MET-exon-14-therapie in 6, KRAS G12C-therapie in 5 en amivantamab in 4. Uit een eerder Europees onderzoek naar testpraktijken (Thunnissen et al., 2020) bleek dat ROS1-testen destijds in sommige landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Roemenië en Servië, helemaal niet beschikbaar waren, en dat farmaceutische bedrijven in verschillende landen EGFR-testen rechtstreeks financierden omdat de nationale vergoeding nog niet op peil was. Moleculaire tumorboards, waarin specialisten samenkomen om complexe resultaten te interpreteren, zijn inmiddels wijdverbreid, maar de Jager en collega’s constateerden dat slechts een handvol landen, waaronder Duitsland en Nederland, over nationale richtlijnen beschikken die de werkwijze ervan regelen.

Het patroon in beide rapporten is consistent: de toegang tot tests en behandelingen verbetert snel voor de biomarkers die als eerste werden ontdekt – EGFR, ALK, ROS1 en PD-L1 – en blijft achter voor alle biomarkers die daarna zijn geïdentificeerd. De ‘Access to Treatment Atlas’ van Lung Cancer Europe brengt per land de screening, biomarker-tests en toegang tot behandelingen in kaart, en is opgezet om precies dit soort verschillen zichtbaar te maken voor belangenbehartigers en beleidsmakers.

Wat er moet veranderen

De gegevens wijzen in één richting: uitgebreider testen, dat in een vroeger stadium plaatsvindt, gaat gepaard met betere resultaten en zorgt ervoor dat meer mensen een gerichte behandeling krijgen, maar de toegang tot die tests hangt nog steeds sterk af van waar iemand in Europa woont. Om die kloof te dichten, moeten nationale vergoedingssystemen gelijke tred houden met nieuwere biomarkers, net zoals dat het geval was bij EGFR en ALK, in plaats van het aan farmaceutische bedrijven over te laten om tests op ad-hocbasis te financieren. Ook moeten richtlijnen voor moleculaire tumorcommissies de norm worden in plaats van de uitzondering. Een EFPIA-routekaart voor 2025 beschrijft de vooruitgang die op nationaal niveau al wordt geboekt op precies dit gebied, waaronder versnelde vergoeding van biomarkers in België en vergoeding van companion diagnostics in Duitsland.

Toegang tot behandeling, in al haar vormen, staat centraal in de belangenbehartiging van Lung Cancer Europe, van onze jaarverslagen tot de ‘Access to Treatment Atlas’. Bekijk de gegevens per land in de ‘Access to Treatment Atlas’ om te zien hoe de toegang tot diagnostiek en behandeling zich verhoudt tot de situatie in het land waar u werkzaam bent.

Lidorganisaties die dit aan de orde stellen bij nationale gezondheidsautoriteiten of instanties voor de beoordeling van gezondheidstechnologieën, kunnen graag contact opnemen met Lung Cancer Europe om te bespreken hoe de Atlas en dit bewijsmateriaal die dialoog kunnen ondersteunen.

Veelgestelde vragen

Is het testen op biomarkers hetzelfde als genetisch onderzoek naar het risico op erfelijke kanker?

Nee. Bij biomarkeronderzoek bij longkanker wordt gekeken naar mutaties in de tumor zelf, de zogenaamde somatische mutaties, en niet naar mutaties die van de ouders zijn geërfd, de zogenaamde kiembaanmutaties. De uitslag van een biomarkeronderzoek zegt niets over het erfelijke kankerrisico, noch voor de patiënt zelf, noch voor zijn of haar familieleden.

Hoe worden biomarkeronderzoeken bij longkanker eigenlijk uitgevoerd?

Bij de meeste onderzoeken wordt gebruikgemaakt van een weefselmonster dat tijdens een biopsie of operatie is afgenomen; dit wordt ofwel gen voor gen onderzocht, ofwel via brede genoomsequencing, waarbij in één keer veel genen worden geanalyseerd. Wanneer een weefselmonster te klein is of niet beschikbaar is, kan in plaats daarvan of daarnaast een vloeibare biopsie worden uitgevoerd: een bloedtest waarbij wordt gezocht naar tumor-DNA dat in het bloed circuleert.

Voor welke biomarkers van longkanker zijn er in Europa gerichte behandelingen beschikbaar?

Gerichte behandelingen voor EGFR, ALK en ROS1 vormen de standaardbehandeling in alle Europese landen die door de Jager en collega’s (2024) zijn onderzocht. Behandelingen voor BRAF V600, MET-exon-14-skipping, RET en KRAS G12C zijn in sommige landen wel beschikbaar, maar in andere niet; de toegang hangt dus sterk af van de plaats waar iemand wordt behandeld.

Moet iedereen met longkanker een biomarkeronderzoek ondergaan?

Het onderzoeken op biomarkers wordt aanbevolen voor iedereen bij wie gevorderde niet-kleincellige longkanker is vastgesteld, aangezien de uitslag een grote invloed kan hebben op de keuze van de behandeling. Het is minder relevant bij longkanker in een vroeg stadium die uitsluitend met een operatie wordt behandeld, en bij kleincellige longkanker, die een andere biologische aard heeft.

Wat is KRAS G12C, en waarom wordt deze mutatie apart van andere KRAS-mutaties besproken?

KRAS G12C is een specifiek subtype van de KRAS-mutatie, dat in Europa bij ongeveer 12 tot 17% van de niet-kleincellige longkankers wordt aangetroffen. KRAS-mutaties werden als groep lange tijd beschouwd als onbehandelbaar met gerichte therapie, totdat KRAS G12C-remmers hun intrede deden in de klinische praktijk; daarom wordt dit specifieke subtype nu afzonderlijk gevolgd en getest.

Samenvatting

Uit de meest recente praktijkgegevens blijkt dat grootschalige genoomsequencing gepaard gaat met een langere overleving en een vaker gebruik van gerichte therapie bij gevorderde niet-kleincellige longkanker. In heel Europa wordt in verschillende landen op grote schaal getest op de biomarkers die als eerste werden ontdekt, namelijk EGFR, ALK en ROS1, terwijl het testen op en de toegang tot behandeling voor RET, BRAF, MET en KRAS G12C nog achterblijven. Het dichten van die kloof is een kwestie van vergoeding en richtlijnen die gelijke tred houden met de wetenschap, niet een kwestie van of de wetenschap werkt. Bekijk hoe de toegang tot testen en behandeling in heel Europa zich tot elkaar verhoudt in de Access to Treatment Atlas van Lung Cancer Europe.

Over Lung Cancer Europe

Lung Cancer Europe is een pan-Europese belangenorganisatie die zich inzet voor gelijke toegang tot hoogwaardige longkankerzorg in heel Europa. Onze leden zijn nationale belangenorganisaties op het gebied van longkanker, en wij brengen hun feiten en ervaringen onder de aandacht van Europese beleidsmakers. Via onze jaarlijkse Lung Cancer Europe-rapporten, ons handvest en de campagne ‘Get Checked!’ zetten wij ons in om de diagnose, behandeling en ondersteuning te verbeteren voor iedereen die met longkanker te maken heeft.

Bronvermeldingen

  1. Santos PMG, Parikh RB, e.a. Breed opgezette genoomsequencing en overlevingsresultaten bij gevorderde niet-kleincellige longkanker, 2016 tot en met 2022. Journal of the National Comprehensive Cancer Network. November 2026. doi:10.6004/jnccn.2026.7043.

  2. de Jager VD, Timens W, Bayle A, e.a. Ontwikkelingen op het gebied van voorspellende biomarkeronderzoeken en gerichte therapie bij niet-kleincellige longkanker in een vergevorderd stadium en de toepassing daarvan in Europese landen. Lancet Regional Health Europe. 2024;38:100838.

  3. Fois SS, Paliogiannis P, Zinellu A, Fois AG, Cossu A, Palmieri G. Moleculaire epidemiologie van de belangrijkste genetische afwijkingen bij niet-kleincellige longkanker die met geneesmiddelen kunnen worden behandeld. International Journal of Molecular Sciences. 2021;22(2):612.

  4. Thunnissen E, et al. Testen op biomarkers bij longkanker: een Europees perspectief. Translational Lung Cancer Research. 2020;9(3).

  5. Lung Cancer Europe. RET-fusie-positieve longkanker: een vakgebied dat door de wetenschap ingrijpend is veranderd. 2026.

  6. Lung Cancer Europe. In de VS is een nieuw geneesmiddel voor ROS1-longkanker goedgekeurd. Wat staat Europa te wachten? 2026.

  7. Lung Cancer Europe. Atlas van de toegang tot behandeling.

  8. EFPIA. Bevordering van precisie-oncologische behandelingen en diagnostiek in heel Europa: een op wetenschappelijk bewijs gebaseerd stappenplan voor belanghebbenden in de gezondheidszorg ter verbetering van de kankerzorg . 2025.

Vorige
Vorige

Waarom alleen op basis van de stadiëring van longkanker hoogrisicopatiënten over het hoofd kunnen worden gezien

Volgende
Volgende

Wat betekent de stemming over het kankerplan van het Europees Parlement voor de tabaksbestrijding?