Rook van bosbranden en longkanker: wat blijkt uit het onderzoek?

In heel Frankrijk en Spanje bestrijden brandweerlieden grote bosbranden tijdens een nieuwe periode van extreme hitte en droogte. Beide landen hebben de EU om noodhulp gevraagd. Uit nieuwe gegevens van de Wereldgezondheidsorganisatie, zoals gemeld door EUobserver, blijkt dat het aantal bosbranden in heel Europa sinds 2022 met 57% is toegenomen.

Dit is niet alleen een probleem voor gemeenschappen in de directe omgeving van de brandhaarden. De rook van bosbranden kan honderden of zelfs duizenden kilometers ver worden meegevoerd, waardoor de luchtkwaliteit tot ver buiten het brandgebied wordt aangetast.

Dit roept belangrijke vragen op voor mensen die aan longkanker lijden. Zou herhaalde blootstelling aan rook van bosbranden het risico op het ontwikkelen van longkanker kunnen vergroten? En wat zou dit kunnen betekenen voor mensen die al in behandeling zijn of herstellen van een operatie?

Wat zit er in de rook van bosbranden?

Rook van bosbranden bevat een mengsel van gassen en zeer kleine deeltjes.

De grootste zorg voor de gezondheid is fijnstof, ook wel PM2,5 genoemd. Deze deeltjes zijn veel kleiner dan de dikte van een menselijke haar. Ze kunnen diep in de longen doordringen en sommige kunnen in de bloedbaan terechtkomen.

Rook van bosbranden kan ook stoffen bevatten waarvan bekend is dat ze kanker veroorzaken, waaronder polycyclische aromatische koolwaterstoffen, of PAK’s. Welke stoffen vrijkomen, hangt deels af van wat er brandt. Rook van branden die woningen, voertuigen of industriegebieden bereiken, kan bovendien chemicaliën, metalen en deeltjes uit kunststoffen en bouwmaterialen bevatten.

Kortstondige blootstelling kan irritatie aan de ogen, neus en keel veroorzaken en kan leiden tot hoesten, piepende ademhaling of kortademigheid. Het kan ook bestaande long- en hartaandoeningen verergeren.

Veroorzaakt luchtvervuiling longkanker?

Luchtvervuiling buitenshuis en fijnstof worden al erkend als oorzaken van longkanker.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek heeft in 2013 luchtverontreiniging buitenshuis en fijnstof aangemerkt als kankerverwekkend voor de mens. Langdurige blootstelling aan PM2,5 wordt ook in verband gebracht met een hoger risico op hart- en luchtwegaandoeningen.

Rook van bosbranden is een van de bronnen van PM2,5. Onderzoek dat specifiek gericht is op blootstelling aan bosbranden en longkanker is echter nog relatief nieuw.

Uit de beschikbare gegevens blijkt niet dat een kortstondige blootstelling aan rook van bosbranden longkanker veroorzaakt. Onderzoekers maken zich vooral zorgen over herhaalde of langdurige blootstelling, vooral nu er steeds vaker sprake is van ernstige bosbrandseizoenen.

Kan rook van bosbranden het risico op longkanker verhogen?

Een van de grootste onderzoeken tot nu toe volgde ongeveer twee miljoen mensen in Canada gedurende een mediane periode van 20 jaar.

Mensen die in de afgelopen tien jaar binnen een straal van 50 kilometer van een bosbrand hadden gewoond, vertoonden een 4,9% hogere relatieve incidentie van longkanker dan mensen die niet op deze manier waren blootgesteld. Soortgelijke resultaten werden waargenomen toen onderzoekers een kleiner gebied van 20 kilometer als uitgangspunt namen.

Dit betekent niet dat iemand die in de buurt van een bosbrand woont, een kans van 4,9% heeft om longkanker te krijgen. Het betekent dat het percentage longkanker in de blootgestelde groep 4,9% hoger lag dan in de vergelijkingsgroep.

Het onderzoek kent ook enkele beperkingen. De onderzoekers gebruikten de afstand tussen de woonplaats van een persoon en een bosbrand als maatstaf voor de blootstelling. Ze konden niet precies vaststellen hoeveel rook elke persoon had ingeademd, noch rekening houden met alle andere mogelijke risicofactoren.

Er is dus weliswaar een verband, maar dit bewijst niet dat de rook van bosbranden de oorzaak was van de extra gevallen van longkanker.

Wat blijkt uit het meest recente onderzoek?

In een onderzoek dat in april 2026 werd gepresenteerd tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de American Association for Cancer Research, werden gegevens geanalyseerd van meer dan 91.000 mensen die hadden deelgenomen aan een grootschalig Amerikaans onderzoek naar kankerscreening.

Een grotere blootstelling aan rook van bosbranden ging gepaard met een verhoogd risico op verschillende soorten kanker, waaronder longkanker. De onderzoekers meldden ook dat het risico over het algemeen toenam naarmate de blootstelling groter werd.

Deze resultaten versterken de bezorgdheid over de mogelijke langetermijneffecten van rook van bosbranden. Ze zijn echter gepresenteerd tijdens een wetenschappelijk congres en zijn nog niet gepubliceerd als een volledig, door vakgenoten beoordeeld artikel.

Ze moeten worden beschouwd als voorlopige bevindingen en niet als een definitief antwoord.

Welke gevolgen kan rook van bosbranden hebben voor mensen met longkanker?

Rook van bosbranden kan iedereen treffen, maar sommige mensen zijn mogelijk gevoeliger voor de gevolgen ervan.

Mensen met longkanker kunnen al last hebben van ademhalingsmoeilijkheden of een verminderde longfunctie. Ook operaties, bestraling en sommige kankerbehandelingen kunnen de longen aantasten.

Rook kan symptomen zoals hoesten of kortademigheid verergeren. Bosbranden kunnen ook leiden tot evacuatie, wegafsluitingen, stroomuitval en verstoringen in de gezondheidszorg.

Uit recent onderzoek blijkt dat deze gecombineerde effecten van invloed kunnen zijn op de uitkomsten bij longkanker.

Bosbranden tijdens het herstel na een longkankeroperatie

Een studie die in JAMA Oncology is gepubliceerd, had betrekking op 466.912 mensen die een operatie hadden ondergaan voor niet-kleincellige longkanker in stadium I tot en met III.

Mensen die in de eerste drie maanden na hun ontslag uit het ziekenhuis werden blootgesteld aan een bosbrand in het gebied waar ze woonden, hadden een met 43% hoger gecorrigeerd risico op overlijden dan degenen die niet aan een bosbrand waren blootgesteld. Er werden ook zwakkere verbanden waargenomen wanneer de blootstelling later in het eerste jaar na de operatie plaatsvond.

Uit het onderzoek blijkt niet dat rook op zichzelf de oorzaak was van het verschil.

Onderzoekers hebben de blootstelling aan bosbranden vastgesteld aan de hand van branden die binnen het postcodegebied van elke persoon zijn geregistreerd. Het meemaken van een bosbrand kan ook gepaard gaan met stress, evacuatie, problemen bij het nakomen van afspraken en onderbrekingen in de zorg.

Uit de bevindingen blijkt dat mensen die herstellen van een longkankeroperatie mogelijk extra ondersteuning nodig hebben tijdens noodsituaties als gevolg van bosbranden.

PM2,5 door bosbranden en overlevingskansen bij longkanker

In een onderzoek dat werd gepresenteerd tijdens de jaarvergadering van de American Society of Clinical Oncology in 2025 werd meer specifiek gekeken naar PM2,5 uit bosbrandrook.

Onderzoekers hebben meer dan 18.000 mensen met niet-kleincellige longkanker in Californië onderzocht. Ze hebben de door bosbranden veroorzaakte PM2,5-concentraties rondom de woning van elke persoon geschat gedurende het jaar na de diagnose.

Een hogere blootstelling ging gepaard met een 20% hoger risico op overlijden aan longkanker. Bij mensen met longkanker in stadium IV die nooit hadden gerookt, ging een hogere blootstelling gepaard met een 55% hoger risico.

Deze bevindingen zijn belangrijk, maar moeten nog verder worden onderzocht. Ze zijn vermeld in een conferentie-abstract en zijn nog niet bevestigd in een volledige, door vakgenoten beoordeelde publicatie.

Kunnen bosbranden de behandeling van longkanker verstoren?

Bosbranden kunnen de kankerzorg beïnvloeden, zelfs als rook niet het grootste probleem is.

In een onderzoek uit 2025 werden meer dan 202.000 mensen onderzocht die in de Verenigde Staten bestralingstherapie kregen voor inoperabele niet-kleincellige longkanker in stadium III.

Blootstelling aan een officieel afgekondigde bosbrandramp tijdens radiotherapie ging gepaard met een kleine maar statistisch significante afname van de totale overleving.

Uit het onderzoek kon niet precies worden vastgesteld wat de oorzaak van het verschil was. Mogelijke verklaringen zijn onder meer onderbrekingen in de bestralingstherapie, moeilijkheden bij het reizen naar de behandelingslocatie, druk op de lokale gezondheidszorg en de gezondheidseffecten van rook.

Hieruit blijkt waarom kankerzorginstellingen plannen moeten hebben om de behandeling voort te zetten en met de getroffenen te communiceren tijdens bosbranden en andere extreme weersomstandigheden.

Je longen beschermen wanneer bosbrandrook de lucht vervuilt

Rook kan de luchtkwaliteit beïnvloeden, zelfs als een brand zich op enige afstand bevindt.

Wanneer er veel rook is:

• Blijf binnen als dat veilig is en houd deuren en ramen gesloten.

• Zorg ervoor dat er via ventilatiesystemen geen buitenlucht naar binnen komt.

• Beperk andere bronnen van luchtvervuiling binnenshuis, zoals roken, kaarsen, spuitbussen en het bakken of grillen van voedsel.

• Gebruik een draagbare luchtreiniger met een HEPA-filter, indien beschikbaar.

• Beperk buitenactiviteiten tot een minimum.

• Als je niet anders kunt dan naar buiten gaan, kan een goed passend FFP2- of N95-masker helpen om fijne deeltjes uit de lucht te filteren.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) Europa adviseert mensen met een verhoogd risico om zoveel mogelijk binnen te blijven en een FFP2- of N95-masker te dragen als ze toch naar buiten moeten.

Patiënten die een behandeling tegen longkanker ondergaan, moeten contact opnemen met hun zorgteam als rook hun klachten verergert, of als een brand, evacuatie of reisverstoring gevolgen zou kunnen hebben voor een afspraak of de toegang tot medicatie.

Iedereen die last heeft van ernstige kortademigheid, pijn op de borst of een medisch noodgeval, moet onmiddellijk hulp zoeken.

Wat weten we over rook van bosbranden en longkanker?

Sommige aspecten van het bewijsmateriaal zijn al duidelijk:

Luchtvervuiling buitenshuis en PM2,5 veroorzaken longkanker. Rook van bosbranden is een belangrijke bron van PM2,5 en kan de longen, het hart en het lichaam in het algemeen aantasten.

Het onderzoek dat specifiek gericht is op rook van bosbranden en longkanker is nog steeds beperkt. Uit verschillende grootschalige studies is echter gebleken dat er een verband bestaat tussen een hogere incidentie van longkanker en slechtere prognoses bij mensen bij wie de diagnose al is gesteld.

Uit deze onderzoeken kunnen we nog niet opmaken hoeveel blootstelling schadelijk is, wie het meest kwetsbaar is of in hoeverre het effect rechtstreeks het gevolg is van rook en niet van de ontwrichting die door de brand wordt veroorzaakt.

Het grootste deel van het huidige onderzoek naar longkanker vindt eveneens plaats in Canada en de Verenigde Staten. Er is meer Europees onderzoek nodig, waaronder studies waarin de blootstelling aan rook rechtstreeks wordt gemeten.

Nu Europa opnieuw te maken heeft met een periode van extreme hitte en ernstige bosbranden, mag de bescherming van de gezondheid niet ophouden aan de rand van het brandgebied. Bij waarschuwingen over de luchtkwaliteit, kankerzorg en rampenplanning moet rekening worden gehouden met mensen wier longen en gezondheid al zijn aangetast.

Bronnen

De huidige bosbranden in Frankrijk en Spanje
Reuters: Frankrijk en Spanje boeken vooruitgang in de strijd tegen enorme branden terwijl er een nieuwe hittegolf op komst is, 28 juli 2026.

Luchtverontreiniging buitenshuis en fijnstof als oorzaken van kanker
Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek: Luchtverontreiniging buitenshuis is een van de belangrijkste milieuoorzaken van sterfgevallen door kanker.

Langdurige blootstelling aan bosbranden en nieuwe gevallen van longkanker
Korsiak J et al., Langdurige blootstelling aan bosbranden en de incidentie van kanker in Canada: een populatiegebaseerd observationeel cohortonderzoek, The Lancet Planetary Health, 2022.

Nieuwe onderzoeksresultaten gepresenteerd tijdens AACR 2026

Nadere toelichting van de AACR op de bevindingen uit 2026
American Association for Cancer Research, Catching the Drift: How Wildfire Smoke Plumes May Increase Cancer Risk, juli 2026.

Blootstelling aan bosbranden tijdens het herstel na een longkankeroperatie
Zhang D et al., Verband tussen blootstelling aan bosbranden tijdens het herstel na een longkankeroperatie en de totale overleving, JAMA Oncology, 2023.

PM2,5 door bosbranden en overleving na de diagnose longkanker
Singhal S et al., Blootstelling aan fijnstof afkomstig van bosbranden en overleving bij longkanker, Journal of Clinical Oncology, samenvatting van de ASCO-jaarvergadering, 2025.

Toegankelijke samenvatting van het onderzoek van UC Davis
UC Davis Health, Verontreiniging door bosbranden kan de overlevingskansen van longkankerpatiënten verminderen, mei 2025.

Rampen door bosbranden tijdens bestralingstherapie bij longkanker
Blootstelling aan bosbranden en overlevingskansen bij patiënten die bestralingstherapie ondergaan voor niet-kleincellige longkanker, 2025.

Advies van de WHO over het beschermen van de gezondheid tijdens bosbranden
Regionaal Bureau voor Europa van de WHO, Advies inzake volksgezondheid tijdens bosbranden: hoe u uw gezondheid kunt beschermen en veilig kunt blijven.

Informatie van de WHO over bosbranden en extreme weersomstandigheden
Regionaal Bureau voor Europa van de WHO, Klimaatcrisis en extreme weersomstandigheden.

Aanvullende literatuur

Luchtvervuiling en longkanker in Europa: wat uit de huidige gegevens blijkt

Warmere zomers, vervuildere lucht: hittegolven en longkanker in Europa

9 belangrijke punten voor de longkankergemeenschap uit het nieuwe kankerrapport van de WHO

Lung Cancer Europe neemt deel aan ERS-bijeenkomst over luchtvervuiling en ongelijkheden op gezondheidsgebied