Antimicrobiële resistentie: waarom dit een bedreiging vormt voor de behandeling van longkanker

Antimicrobiële resistentie vormt een bedreiging voor de behandeling van longkanker, omdat bijna elke fase van de behandeling – van chirurgie tot chemotherapie – afhankelijk is van effectieve antibiotica. Uit nieuwe gegevens van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC), gepubliceerd op de Europese Antibioticadag (18 november), de start van de Wereldwijde Week van de Antimicrobiële Resistentie, blijkt dat Europa nog steeds achterloopt op verschillende van zijn doelstellingen voor 2030, waarbij bloedbaaninfecties veroorzaakt door carbapenem-resistente Klebsiella pneumoniae sinds 2019 met 72% zijn toegenomen.

In dit artikel wordt uiteengezet wat uit de nieuwe cijfers blijkt, waarom mensen met longkanker extra kwetsbaar zijn voor resistente infecties, en welke Europese maatregelen op basis van deze bevindingen aangewezen zijn.

Een hand die naar een infuusstandaard naast een ziekenhuisbed reikt.

Belangrijkste punten

  • Europa ligt achter op schema wat betreft de doelstellingen op het gebied van resistentie. Sinds 2019 is het aantal bloedbaaninfecties met carbapenem-resistente Klebsiella pneumoniae met 72 % gestegen en het aantal infecties met E. coli die resistent is tegen cefalosporines van de derde generatie met 16,4 % (ECDC, 2026).

  • Mensen met kanker worden zwaarder getroffen. Uit een onderzoek uit 2025 in *The Lancet Oncology* bleek dat mensen met kanker tot drie keer vaker te maken hadden met resistente infecties dan mensen zonder kanker.

  • De behandeling van longkanker is afhankelijk van effectieve antibiotica. Zowel chirurgie als chemotherapie en de aanpak van bijwerkingen van de behandeling zijn afhankelijk van de mogelijkheid om infecties te voorkomen en te behandelen.

  • Er zijn maar weinig gegevens over longkanker. Het meeste bewijs over resistentie bij kanker is afkomstig uit bloedkankers, en resistentie wordt zelden vastgelegd wanneer mensen met kanker overlijden.

Wat blijkt uit de cijfers van het ECDC voor 2026?

De EU heeft één van haar vijf doelstellingen voor 2030 op het gebied van antimicrobiële resistentie gehaald, maar loopt achter op de overige vier. ECDC-directeur Pamela Rendi-Wagner zei dat Europa op verschillende doelstellingen achterblijft en riep op tot snellere genomische surveillance, zodat landen kunnen zien hoe resistente bacteriën zich verspreiden en eerder actie kunnen ondernemen.

De streefcijfers zijn in juni 2023 door de Raad van de EU vastgesteld, waarbij 2019 als referentiejaar is genomen. De meest recente cijfers hebben betrekking op 2025:

  • Totaal antibioticagebruik: een daling van 5% (van 19,9 naar 18,9 gedefinieerde dagelijkse doses per 1.000 inwoners per dag), terwijl de doelstelling een daling van 20% was.

  • Antibiotica uit de WHO Access-groep: 62,5% van het gebruik, een stijging ten opzichte van 61,1%, terwijl de doelstelling ten minste 65% bedraagt.

  • MRSA-bloedbaaninfecties: een daling van 19% (van 5,63 naar 4,56 per 100.000 inwoners), waarmee de doelstelling van een daling van 15% is gehaald.

  • Bloedbaaninfecties met E. coli die resistent zijn tegen cefalosporines van de derde generatie: een stijging van 16,4% (van 10,42 naar 12,13 per 100.000 inwoners), terwijl de doelstelling een daling van 10% was.

  • Carbapenem-resistente Klebsiella pneumoniae -bloedbaaninfecties: een stijging van 72% (van 2,18 naar 3,75 per 100.000 inwoners), terwijl de doelstelling juist een daling van 5% was.

Bron: ECDC, Voortgang bij het behalen van de doelstellingen voor 2030 ter bestrijding van antimicrobiële resistentie, update 2026 (EU-gegevens voor 2025), gepubliceerd op 18 november 2026.

Zelfs de vooruitgang op het gebied van MRSA is kwetsbaar: het ECDC wijst erop dat de stijgingen van de afgelopen twee jaar die vooruitgang in gevaar brengen. Het ECDC meldt bovendien een toename van het aantal carbapenem-resistente E. coli-bacteriën, zowel in de gezondheidszorg als in de samenleving.

De infecties die het snelst toenemen, zijn ernstige bloedbaaninfecties die worden veroorzaakt door bacteriën die steeds moeilijker te behandelen zijn. Dit zijn juist de infecties waartegen mensen met een verzwakt immuunsysteem – waaronder veel mensen die een kankerbehandeling ondergaan – het minst goed bestand zijn.

Waarom zijn mensen met longkanker gevoeliger voor infecties?

Mensen met longkanker lopen een hoger risico op infecties, omdat zowel de ziekte als de behandeling ervan de afweer van het lichaam verzwakken. Chemotherapie, bepaalde gerichte therapieën en steroïden verzwakken allemaal het immuunsysteem, terwijl frequente ziekenhuisbezoeken en hulpmiddelen zoals urinekatheters en infuuslijnen de blootstelling aan bacteriën vergroten.

In een rapport van de European Cancer Organisation uit 2026, getiteld „Treating the Whole Patient”, wordt benadrukt dat mensen met kanker twee tot vijf keer meer kans hebben om een zorggerelateerde infectie op te lopen. We hebben de bevindingen van het rapport uitgebreid besproken in ons artikel over waarom mensen met longkanker een hoger risico lopen op ziekenhuisinfecties.

Longkanker brengt bijzondere risico’s met zich mee, omdat de ziekte het orgaan aantast waar veel ernstige infecties ontstaan. Uit een Deens onderzoek onder 7.479 mensen die tussen 1995 en 2011 een longkankeroperatie ondergingen, bleek dat 3,6% binnen 30 dagen longontsteking ontwikkelde. Eerdere longontsteking en chronische longziekte behoorden tot de sterkste risicofactoren, en mensen die longontsteking ontwikkelden, vertoonden het volgende jaar een hogere sterfte (21,6% vergeleken met 16,8%).

Hoe vaak komen medicijnresistente infecties voor bij mensen met kanker?

Mensen met kanker hebben veel vaker medicijnresistente infecties dan mensen zonder kanker. In een studie van het Cancer and AMR Consortium, die in mei 2025 in *The Lancet Oncology* werd gepubliceerd, werden meer dan 1,6 miljoen bacteriële monsters uit 198 poliklinieken in de Verenigde Staten geanalyseerd. Bij mensen met kanker kwam het aantal resistente infecties tot drie keer vaker voor, en bij sommige combinaties van bacteriën en infectieplaatsen was de frequentie meer dan vijf keer zo hoog.

In een aanvullend verkennend overzicht in hetzelfde tijdschrift werden 274 onderzoeken uit 52 landen onder de loep genomen. Daaruit bleek dat bij 35% van de bacteriële infecties bij mensen met bloedkanker resistente bacteriën betrokken waren, en dat in 65% van de 81 onderzoeken waarin sterfgevallen werden gemeld, resistente infecties in verband werden gebracht met een hogere sterfte.

Er is veel minder bewijs specifiek over longkanker. Een van de weinige onderzoeken is afkomstig van het Universitair Kankercentrum Frankfurt in Duitsland, waar 295 mensen met niet-kleincellige longkanker werden gevolgd die tussen 2012 en 2016 waren gediagnosticeerd. De 8,1% die multiresistente bacteriën bij zich droeg, had een mediane overleving van 7,8 maanden, vergeleken met 23,9 maanden voor degenen die dat niet deden, en had een grotere kans om aan een infectie te overlijden. Het onderzoek was kleinschalig, vond plaats in één centrum en was retrospectief; de auteurs zeggen dat de resultaten in grotere groepen moeten worden bevestigd.

Welke aspecten van de behandeling van longkanker zijn afhankelijk van effectieve antibiotica?

Bijna elk onderdeel van de behandeling van longkanker is afhankelijk van de mogelijkheid om infecties te voorkomen en te behandelen. Zonder effectieve antibiotica worden behandelingen die tegenwoordig routine zijn, veel riskanter.

Chirurgie. Chirurgie biedt voor veel mensen bij wie longkanker in een vroeg stadium is vastgesteld de beste kans op genezing. Naarmate longkankerscreening in heel Europa steeds meer ingang vindt, zullen steeds meer mensen in een vroeg genoeg stadium worden gediagnosticeerd om voor een operatie in aanmerking te komen, en voor een veilige operatie zijn antibiotica onmisbaar om longontsteking en wondinfecties te voorkomen en te behandelen.

Chemotherapie. Chemotherapie kan neutropenie veroorzaken, een sterke daling van het aantal witte bloedcellen die infecties bestrijden. Koorts tijdens neutropenie vereist een spoedbehandeling met antibiotica, en door resistentie is de kans groter dat het eerste antibioticum niet aanslaat. In een Portugees onderzoek onder 42 patiënten die waren opgenomen vanwege neutropenische koorts bij longkanker, sloegen de eerstelijnsantibiotica in iets meer dan een kwart van de gevallen niet aan.

Ondersteunende zorg. Katheters, infuuslijnen en herhaalde ziekenhuisopnames maken bij veel mensen met longkanker deel uit van de behandeling. Elk daarvan vormt een infectieroute.

Tijdens de rondetafelbijeenkomst van de European Cancer Organisation naar aanleiding van haar rapport voor 2026 waarschuwde Antonella Cardone van Cancer Patients Europe dat antimicrobiële resistentie, als er niets aan wordt gedaan, ertoe zou kunnen leiden dat sommige routinematige kankerbehandelingen tegen 2030 niet meer haalbaar zijn.

Wat moet Europa doen?

Het ECDC pleit voor een gecoördineerd pakket maatregelen op het gebied van infectiepreventie en -bestrijding, verantwoord antibioticagebruik, laboratoriumcapaciteit en verscherpt toezicht. In de dagelijkse praktijk betekent dit: betrouwbare handhygiëne, correct gebruik van beschermingsmiddelen, snelle identificatie en isolatie van personen die resistente bacteriën bij zich dragen, en effectieve reiniging. Het ECDC benadrukt tevens dat leidinggevenden in de gezondheidszorg moeten beschikken over voldoende personeel voor infectiebestrijding, diagnostische capaciteit en isolatiekamers.

Wat longkanker betreft, wijst het bewijsmateriaal op vier aanvullende prioriteiten:

  • Resistentie bij kanker in kaart brengen. Uit onderzoek moet blijken hoe vaak mensen met kanker te maken krijgen met resistente infecties. Antonella Cardone van Cancer Patients Europe heeft erop gewezen dat resistentie zelden op overlijdensakten wordt vermeld, waardoor de werkelijke omvang ervan verborgen blijft.

  • Integreer infectiepreventie in de behandeltrajecten voor kanker. Dit houdt onder meer in dat onnodige urinekatheterisatie wordt teruggedrongen, een van de belangrijkste aanbevelingen van de European Cancer Organisation.

  • Neem antimicrobiële resistentie op in nationale kankerplannen. Bij de planning van de kankerbestrijding en de uitvoering van het Europese „Beating Cancer Plan“ moet het infectierisico rechtstreeks aan de orde komen.

  • Steun onderzoek naar longkanker. Het meeste bewijs is afkomstig uit onderzoek naar bloedkanker. Grotere Europese studies onder mensen met longkanker zouden aantonen waar de risico’s het grootst zijn.

Lidorganisaties kunnen de nationale cijfers terugvinden in de nieuwe landeninfographics van het ECDC, die voor alle 27 EU-lidstaten zijn gepubliceerd, en deze gebruiken om het thema antimicrobiële resistentie onder de aandacht te brengen bij ministeries van Volksgezondheid en kankerdiensten.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen de Europese Dag van de Antibioticabewustwording en de Wereldweek van de Antibioticaresistentie?

De Europese Dag van de Antibioticabewustwording is een Europees gezondheidsinitiatief dat wordt gecoördineerd door het ECDC en elk jaar op 18 november plaatsvindt. Deze dag luidt de Wereldweek van de Antibioticaresistentie in, die de Wereldgezondheidsorganisatie wereldwijd organiseert van 18 tot en met 24 november. Op deze bewustwordingsdag publiceert het ECDC zijn jaarlijkse gegevens over de voortgang bij het behalen van de EU-doelstellingen, en tijdens de week wordt het gesprek hierover wereldwijd voortgezet.

Waarom is antimicrobiële resistentie een bijzonder punt van zorg voor mensen met longkanker?

De behandeling van longkanker verzwakt vaak het immuunsysteem, en de longen zijn een veelvoorkomende plaats waar ernstige infecties optreden. Zowel bij operaties als bij chemotherapie wordt gebruikgemaakt van antibiotica om infecties te voorkomen en te behandelen, waardoor resistentie de standaardzorg riskanter maakt.

Ligt de EU op koers om haar doelstellingen voor 2030 op het gebied van antimicrobiële resistentie te halen?

Nee. Uit de update van het ECDC voor 2026 blijkt dat de EU haar doelstelling voor MRSA heeft gehaald, maar achterloopt op de andere vier; het aantal bloedbaaninfecties met carbapenem-resistente Klebsiella pneumoniae is sinds 2019 met 72 % gestegen.

Hebben mensen met kanker meer kans op medicijnresistente infecties?

Ja. Uit een onderzoek uit 2025 in *The Lancet Oncology* bleek dat mensen met kanker tot drie keer vaker resistente infecties hadden dan mensen zonder kanker, op basis van meer dan 1,6 miljoen monsters uit de Verenigde Staten.

Waar kan ik gegevens over antimicrobiële resistentie voor mijn land vinden?

Het ECDC publiceert op zijn website voor de Europese Dag van de Antibioticabewustwording voor elke EU-lidstaat een infographic per land. De edities voor 2026 zijn op 18 november 2026 gepubliceerd en geven de voortgang weer voor elk van de vijf doelstellingen.

De antimicrobiële resistentie neemt in Europa toe, en de infecties die het snelst toenemen, zijn juist diegene waartegen mensen die een kankerbehandeling ondergaan het minst goed bestand zijn. Mensen met kanker krijgen al tot drie keer vaker te maken met resistente infecties dan anderen, maar er zijn nog steeds weinig gegevens over longkanker. Veilige operaties, chemotherapie en ondersteunende zorg zijn allemaal afhankelijk van antibiotica die werken. Om hen te beschermen is het nodig dat infectiepreventie een integraal onderdeel wordt van de kankerzorg, dat er betere gegevens over resistentie bij kanker komen en dat antimicrobiële resistentie wordt opgenomen in de Europese kankerplannen.

Lees ons eerdere artikel over waarom mensen met longkanker een hoger risico lopen op ziekenhuisinfecties voor de volledige aanbevelingen van de Europese Kankerorganisatie.

Over Lung Cancer Europe

Lung Cancer Europe is een pan-Europese belangenorganisatie die zich inzet voor gelijke toegang tot hoogwaardige longkankerzorg in heel Europa. Onze leden zijn nationale belangenorganisaties op het gebied van longkanker, en wij brengen hun feiten en ervaringen onder de aandacht van Europese beleidsmakers. Via onze jaarlijkse Lung Cancer Europe-rapporten, ons handvest en de campagne ‘Get Checked!’ zetten wij ons in om de diagnose, behandeling en ondersteuning te verbeteren voor iedereen die met longkanker te maken heeft.

Bronvermeldingen

1. Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding. Er zijn dringende maatregelen nodig om de doeltreffendheid van antibiotica te waarborgen. 18 november 2026. Persbericht

2. Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding. Infographic: Doelstellingen inzake antimicrobiële resistentie: hoe presteert de EU? Update 2026. 18 november 2026. Infographic

3. Raad van de Europese Unie. Aanbeveling van de Raad betreffende de intensivering van de EU-maatregelen ter bestrijding van antimicrobiële resistentie in het kader van een „One Health“-benadering (2023/C 220/01). 13 juni 2023.

4. Cancer and AMR Consortium. Antimicrobiële resistentie bij kankerpatiënten in poliklinische zorginstellingen in de VS. The Lancet Oncology, 1 mei 2025. Samenvatting

5. Sallah YH, Bratti VF, Rafinejad-Farahani B, e.a. Antimicrobiële resistentie bij patiënten met hematologische maligniteiten: een verkennend overzicht. The Lancet Oncology, 2025. Samenvatting

6. Stratmann JA, Lacko R, Ballo O, e.a. Kolonisatie door multiresistente organismen heeft een negatieve invloed op de overlevingskansen van patiënten met niet-kleincellige longkanker. PLoS ONE, 2020;15(11):e0242544. Artikel

7. Simonsen DF, Søgaard M, Bozi I, Horsburgh CR, Thomsen RW. Risicofactoren voor postoperatieve longontsteking na een longkankeroperatie en de invloed van longontsteking op de overleving. Respiratory Medicine, 2015;109(10):1340-1346. Artikel

8. Pimenta AC, Raimundo S, Conde B, e.a. Neutropenische koorts bij longkanker: klinische aspecten in verband met mortaliteit en het falen van antibiotica. Chinese Journal of Lung Cancer, 2021;24(11):764-769. Artikel

9. Europese Kankerorganisatie. De patiënt in zijn geheel behandelen: aandacht voor vaak over het hoofd geziene aspecten van de kankerzorg. 21 april 2026. Rapport

Vorige
Vorige

Waarom investeren in de behandeling van longkanker loont voor Europa

Volgende
Volgende

Waarom alleen op basis van de stadiëring van longkanker hoogrisicopatiënten over het hoofd kunnen worden gezien