Waarom mensen met longkanker een hoger risico lopen op ziekenhuisinfecties

Mensen met longkanker lopen een aanzienlijk hoger risico op het oplopen van infecties tijdens een ziekenhuisopname. Een belangrijk nieuw Europees rapport waarschuwt dat dit risico niet serieus genoeg wordt genomen.

Volgens het beleidsrapport *Treating the Whole Patient*, dat in april 2026 door de European Cancer Organisation (ECO) is gepubliceerd, lopen mensen met kanker twee tot vijf keer meer kans op het oplopen van een zorggerelateerde infectie (HAI) dan andere ziekenhuispatiënten. Voor mensen die intensieve chemotherapie ondergaan of aan bloedkanker lijden, is het risico zelfs nog hoger.

Het rapport is gebaseerd op getuigenissen van deskundigen, ervaringen van patiënten en klinisch onderzoek, en stelt dat zorggerelateerde infecties nog steeds een van de meest verwaarloosde risico’s in de kankerzorg in heel Europa vormen. Lung Cancer Europe maakt deze bevindingen bekend omdat ze rechtstreeks van belang zijn voor de mensen die wij vertegenwoordigen.

Waarom de behandeling van longkanker het infectierisico verhoogt

De behandeling van longkanker zet het immuunsysteem zwaar onder druk. Chemotherapie, gerichte therapieën en steroïden onderdrukken allemaal het vermogen van het lichaam om infecties te bestrijden. Regelmatige ziekenhuisbezoeken en het gebruik van medische hulpmiddelen, zoals urinekatheters, vergroten de blootstelling aan schadelijke bacteriën nog verder.

Door deze combinatie zijn mensen die een behandeling tegen longkanker ondergaan bijzonder kwetsbaar. En als er toch infecties optreden, kunnen die ernstig zijn.

Wanneer antibiotica niet meer werken

Het ECO-rapport spreekt met name zijn bezorgdheid uit over antimicrobiële resistentie (AMR), het groeiende probleem dat bacteriën resistent worden tegen antibiotica.

Uit onderzoek dat in het rapport wordt aangehaald – afkomstig uit een studie onder 347 kankerpatiënten met bloedbaaninfecties – bleek dat één op de drie infecties werd veroorzaakt door bacteriën die niet gevoelig waren voor enig beschikbaar antibioticum. Het sterftecijfer onder patiënten met medicijnresistente infecties bedroeg 27%, tegenover 7% bij patiënten bij wie de infecties op de behandeling reageerden.

Kankerpatiënten lopen ook bijna tien keer meer kans op sepsis dan mensen zonder kanker, grotendeels vanwege de immuunsuppressie die wordt veroorzaakt door de ziekte en de behandelingen ervan. Bij gehospitaliseerde kankerpatiënten speelt sepsis een rol bij een zeer groot deel van de sterfgevallen.

Het rapport waarschuwt dat, als er niets aan antimicrobiële resistentie (AMR) wordt gedaan, sommige routinematige kankerbehandelingen tegen 2030 onhaalbaar zouden kunnen worden, omdat de infectierisico’s dan zwaarder zouden wegen dan de voordelen van de therapie. Maar liefst 50 % van de sterfgevallen als gevolg van kanker houdt al verband met infecties, maar AMR wordt zelden vermeld op overlijdensakten, waardoor de werkelijke omvang van het probleem wordt verhuld.

Het specifieke risico van urinekatheters

Het ECO-rapport besteedt bijzondere aandacht aan kathetergerelateerde urineweginfecties (CAUTI’s), een van de meest voorkomende en te voorkomen vormen van ziekenhuisinfecties.

Urineweginfecties zijn verantwoordelijk voor ongeveer 19 % van alle zorggerelateerde infecties in Europese ziekenhuizen voor acute zorg. Jaarlijks doen zich in de EU bijna 800.000 in het ziekenhuis opgelopen urineweginfecties voor, waarvan meer dan 60 % verband houdt met urinekatheters.

De financiële en personele kosten zijn aanzienlijk. CAUTI’s kosten de gezondheidszorg tussen de 800 en 1.000 euro per geval, wat neerkomt op een geschatte jaarlijkse last van 477 miljoen euro in de hele EU. Ze zorgen er bovendien voor dat ziekenhuisopnames langer duren, waardoor nieuwe opnames en electieve operaties worden uitgesteld.

Tot 47% van de katheterplaatsingen is mogelijk onnodig. Het is aangetoond dat het terugdringen van onnodig kathetergebruik de infectiecijfers verlaagt en de patiëntveiligheid verbetert.

Vrouwen lopen een bijzonder risico. In het rapport wordt opgemerkt dat vrouwen bij het gebruik van verblijfskatheters een twee keer zo groot risico lopen op CAUTI, en wordt opgeroepen tot een groter gebruik van alternatieve katheteropties en een betere verzameling van genderspecifieke gegevens.

Een ongelijk beeld in Europa

De kans op het oplopen van een zorggerelateerde infectie loopt in Europa sterk uiteen. Sommige landen beschikken over betere monitoringsystemen, betere protocollen voor infectiebeheersing en een consistentere voorlichting aan patiënten. Andere landen lopen aanzienlijk achter. De plaats waar iemand met longkanker wordt behandeld, kan een wezenlijke invloed hebben op het risico dat hij of zij een vermijdbare infectie oploopt.

Wat er moet veranderen

Het ECO-rapport bevat duidelijke aanbevelingen voor beleidsmakers, gezondheidszorgstelsels en zorgverleners.

Over infectiepreventie:

• Het onnodige gebruik van katheters terugdringen door middel van bijgewerkte klinische protocollen en hulpmiddelen voor besluitvorming

• De opleiding van verpleegkundigen en de multidisciplinaire samenwerking op het gebied van infectiebeheersing versterken

• Een specifiek initiatief op EU-niveau inzake CAUTI’s opzetten, dat wordt geïntegreerd in bestaande strategieën inzake antimicrobiële resistentie en patiëntveiligheid

• Het toezicht en de gegevenskwaliteit binnen de EU verbeteren, met inbegrip van genderspecifieke resultaten

Over antimicrobiële resistentie:

• Het onderwijs over antimicrobiële resistentie (AMR) voor zowel zorgverleners als het grote publiek in stand houden en versterken

• De markt voor de ontwikkeling van antibiotica hervormen, onder meer door de invoering van een ‘AMR-status’ die vergelijkbaar is met de status van weesgeneesmiddelen, om prioriteit te geven aan de ontwikkeling van nieuwe antibiotica

• Geef apothekers een volledig erkende rol in het beheer van antimicrobiële middelen

• Een ‘One Health’-benadering hanteren die zowel het overmatig gebruik van antibiotica in de landbouw als in de gezondheidszorg aanpakt

Wat dit betekent voor mensen met longkanker

Als u momenteel een behandeling tegen longkanker ondergaat, of iemand ondersteunt die dat doet, is het goed om u bewust te zijn van het infectierisico. Niet om u ongerust te maken, maar omdat bewustzijn kan helpen.

Enkele praktische maatregelen die het de moeite waard zijn om met uw zorgteam te bespreken:

• Vraag naar de maatregelen ter voorkoming van infecties bij een gepland ziekenhuisverblijf of een ingreep

• Let op de tekenen van een infectie: koorts, koude rillingen, ongewone pijn of roodheid rond een katheter of infuus, of als u zich plotseling onwel voelt

• Als u antibiotica voorgeschreven krijgt, moet u de kuur volgens de voorschriften afmaken

• Als u zich zorgen maakt over antimicrobiële resistentie of uw infectierisico, bespreek dit dan met uw oncoloog of gespecialiseerde verpleegkundige

Over het rapport

Het rapport „De patiënt in zijn geheel behandelen: aandacht voor vaak over het hoofd geziene aspecten van de kankerzorg” werd in april 2026 gepubliceerd door de Europese Kankerorganisatie. Het behandelt drie gebieden van de kankerzorg die volgens het rapport onvoldoende aandacht krijgen: medische voeding, antimicrobiële resistentie en zorggerelateerde infecties. Het rapport is gebaseerd op een rondetafelgesprek van Community 365 dat in mei 2025 plaatsvond en waar clinici, patiëntenvertegenwoordigers, apothekers, verpleegkundigen en beleidsmakers uit heel Europa bijeenkwamen.