AI, beeldvorming en longkanker: wat het nieuwe EU-platform ‘Cancer Image Europe’ betekent voor mensen in heel Europa

Het European Cancer Imaging Initiative is een door de EU gefinancierd programma dat beeldvormingsgegevens over kanker uit ziekenhuizen en onderzoekscentra in heel Europa samenbrengt om kunstmatige-intelligentietools voor diagnose en behandeling te ontwikkelen en te valideren. Een specifiek project binnen dit initiatief, UNICA, voegt met name gegevens over longkankerscreening toe uit 12 medische centra in zeven landen.

Hier volgt een toelichting op wat het precies is, waarvoor het is bedoeld en waarom Lung Cancer Europe dit nauwlettend in de gaten houdt.

Wat is het European Cancer Imaging Initiative?

Het European Cancer Imaging Initiative is een vlaggenschipactie van het Europese plan ter bestrijding van kanker. Het doel ervan is om beeldvormingsgegevens, kunstmatige intelligentie en supercomputing in te zetten om clinici en onderzoekers te helpen snellere en nauwkeurigere beslissingen te nemen over de diagnose en behandeling van kanker.

Centraal staat het platform Cancer Image Europe, dat is ontwikkeld in het kader van het EUCAIM-project en met 18 miljoen euro is gefinancierd uit het DIGITAL-programma van de EU. Het platform haalt geen patiëntgegevens weg uit de ziekenhuizen en onderzoekscentra waar deze worden bewaard. In plaats daarvan maakt het gebruik van een gefedereerde aanpak: instellingen behouden de zeggenschap over hun gegevens, terwijl AI-tools tegelijkertijd op meerdere datasets kunnen worden getraind, getest en gevalideerd.

Per september 2025 omvat het platform 83 beelddatasets voor negen verschillende soorten kanker, met in totaal ongeveer 107.000 proefpersonen. Er zijn al vijftig AI-tools beschikbaar voor geregistreerde gebruikers, en tegen eind 2026 zal het platform naar verwachting meer dan 100.000 casussen en 60 miljoen beelden bevatten, afkomstig van ten minste 30 gegevensbeheerders uit 15 landen.

Waarom longkanker dit nodig heeft

Longkanker is de belangrijkste doodsoorzaak door kanker in Europa. Elk jaar krijgen 484.000 mensen de diagnose. Toch wordt bij te veel van hen de diagnose nog steeds te laat gesteld, in een stadium waarin er minder behandelingsmogelijkheden zijn en de prognose aanzienlijk slechter is.

We weten dat screening levens redt. De wetenschappelijke onderbouwing is duidelijk en dat is al jaren zo. Toch wordt longkankerscreening in Europa nog steeds niet op de juiste schaal toegepast. De toegang is ongelijk verdeeld. In sommige landen is er nauwelijks sprake van screening. Het gevolg is een kloof tussen wat wetenschappelijk mogelijk is en wat mensen daadwerkelijk kunnen bereiken, een kloof die het hardst aankomt bij mensen in landen met lagere inkomens en achtergestelde gemeenschappen.

Dit is voor ons geen nieuw probleem. In onze ‘Access to Treatment Atlas’ hebben we de beschikbaarheid van behandelingen en de vergoedingen in 30 Europese landen in kaart gebracht en daarbij vastgesteld dat er in sommige Europese landen met lagere inkomens wachttijden van 600 dagen of meer gelden voor nieuwe geneesmiddelen. In onze jaarverslagen hebben we keer op keer aangetoond hoe de zorg verschilt, niet alleen afhankelijk van welke ziekte je hebt, maar ook van waar je woont. Die ongelijkheid is niet onvermijdelijk. Maar om die te dichten zijn betere instrumenten, betere gegevens en systemen nodig die over de grenzen heen van elkaar kunnen leren.

Dat is precies waarvoor het platform Cancer Image Europe wordt opgezet.

De gegevens over longkanker worden in het platform ingevoerd

Een van de belangrijkste ontwikkelingen voor onze gemeenschap is het UNICA-project, dat in het kader van het EU4Health-programma wordt gefinancierd met 3,9 miljoen euro aan EU-medefinanciering. UNICA voegt op grote schaal beeldvormingsgegevens van screeningsonderzoeken naar borst-, long- en prostaatkanker toe aan de gefedereerde infrastructuur, waarbij 12 medische centra uit Slovenië, Portugal, Polen, Litouwen, Griekenland, Duitsland en Oekraïne worden samengebracht.

Hierbij vallen drie zaken op. Ten eerste zullen beeldvormingsgegevens over longkanker van diverse Europese bevolkingsgroepen beschikbaar komen voor de ontwikkeling en validatie van AI op een schaal die voorheen onmogelijk was. Ten tweede omvatten die populaties landen die in het verleden ondervertegenwoordigd waren in grootschalig onderzoek, wat essentieel is als AI-tools in heel Europa op een rechtvaardige manier moeten werken, in plaats van alleen in omgevingen met de meeste middelen. Ten derde betekent het federatieve model dat zelfs instellingen in landen met beperkte middelen kunnen bijdragen aan en profiteren van een gedeelde infrastructuur, zonder dat ze gevoelige gegevens hoeven over te dragen of zelf dure systemen hoeven op te zetten.

Het doel van UNICA is niet alleen het bundelen van gegevens. Het is ook het testen van geavanceerde AI-modellen voor kankerscreening en tegelijkertijd het bevorderen van altruïsme op het gebied van patiëntgegevens: het idee dat mensen die hun gegevens aan onderzoek bijdragen, dit doen om anderen te helpen, en dat deze bijdrage erkend, beschermd en op verantwoorde wijze gebruikt moet worden.

Door AI aangestuurde testcentra: een netwerk dat vorm krijgt

In februari 2026 heeft de Europese Commissie zorginstellingen opgeroepen om zich aan te sluiten bij een Europees netwerk van geavanceerde screeningscentra die gebruikmaken van kunstmatige intelligentie. Het netwerk is bedoeld om de invoering van AI-oplossingen voor kankerpreventie en -diagnose te versnellen en bouwt rechtstreeks voort op de infrastructuur van Cancer Image Europe.

Dit betekent een verschuiving van het opbouwen van infrastructuur naar de daadwerkelijke implementatie. Het platform is niet langer alleen een onderzoeksinstrument. Het wordt steeds meer een basis voor klinische toepassing, een manier om te toetsen of AI-tools die in een onderzoeksomgeving zijn ontwikkeld, daadwerkelijk tot betere resultaten leiden wanneer ze in echte ziekenhuizen met echte patiënten worden ingezet.

Voor longkanker is dit van groot belang. AI-ondersteunde analyse van CT-scans blijkt nu al veelbelovend te zijn voor de vroegere opsporing van knobbeltjes die anders wellicht over het hoofd zouden worden gezien of verkeerd zouden worden ingeschat. Naarmate deze hulpmiddelen worden gevalideerd aan de hand van grotere, meer diverse datasets, wordt het steeds moeilijker om de argumenten voor de integratie ervan in nationale screeningsprogramma’s te negeren.

Wat dit in de praktijk betekent

Het platform Cancer Image Europe is geen wondermiddel. Het opzetten van infrastructuur is niet hetzelfde als het waarborgen van gelijkheid. Een AI-tool die is gevalideerd op basis van datasets uit 15 landen moet nog steeds in de klinische praktijk worden geïmplementeerd, door de gezondheidszorg worden vergoed en voor iedereen toegankelijk worden gemaakt, ongeacht hun postcode of het gezondheidsbudget van hun land.

Dat zijn zowel beleidsmatige als technische uitdagingen. En het zijn uitdagingen waar we ons voor zullen blijven inzetten.

Maar de infrastructuur die hier wordt opgebouwd, is echt van groot belang. Jarenlang was versnippering een van de belemmeringen voor vooruitgang op het gebied van onderzoek naar en diagnose van longkanker: datasets die te klein waren om betrouwbare AI te trainen, klinische centra die geïsoleerd werkten, en bevindingen uit het ene land die het andere land nooit bereikten. Het platform Cancer Image Europe is een direct antwoord op die versnippering.

Opvallend is ook dat bij de ontwikkeling ervan de privacy van patiënten en gegevenssoevereiniteit centraal staan. Dankzij het gefedereerde model blijven gegevens waar ze zijn. Ze worden niet samengevoegd in een centrale opslagplaats die enkele storings- of risicopunten creëert. Mensen met longkanker die hun gegevens aan onderzoek bijdragen, verdienen het om te weten dat deze worden behandeld volgens de hoogste beschermingsnormen. Dit platform is ontworpen om dat te garanderen.

Een moment om even stil te staan

Het Europese plan voor de bestrijding van kanker heeft de afgelopen jaren geleid tot een reeks toezeggingen. Sommige daarvan zijn nagekomen. Andere blijven voorlopig nog slechts ambities. Nu de besprekingen over de EU-begroting voortduren, staat er aanzienlijke druk op de initiatieven die binnen dit kader vallen.

Het platform Cancer Image Europe heeft al resultaten geboekt. Het is operationeel, het groeit en het begint het soort grensoverschrijdende AI-validatie te realiseren dat voorheen niet mogelijk was. Dat is een prestatie die het waard is om te behouden en verder uit te bouwen.

Met name op het gebied van longkanker bevinden we ons momenteel in een periode van echte wetenschappelijke vooruitgang. Nieuwe behandelingen, een langere overlevingsduur, een duidelijker beeld van wat goede zorg inhoudt. De vraag is of de systemen rondom die vooruitgang goed genoeg zijn opgezet om deze op een rechtvaardige manier te kunnen aanbieden. Een gedeelde, gedecentraliseerde beeldvormingsinfrastructuur die clinici helpt om longkanker in heel Europa eerder en nauwkeuriger op te sporen, maakt deel uit van dat antwoord.

We zullen dit initiatief nauwlettend volgen en onze gemeenschap op de hoogte houden van de ontwikkelingen.

*Het European Cancer Imaging Initiative is een vlaggenschipactie van het Europese plan ter bestrijding van kanker. Het platform Cancer Image Europe is ontwikkeld in het kader van het EUCAIM-project. Meer informatie is te vinden op [cancerimage.eu](https://cancerimage.eu) en op de [pagina’s over de digitale strategie van de Europese Commissie](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cancer-imaging).*